416 
POPULAIRE NATUURKUNDIGE VOORDRACHTEN. 
wij de verklaring van dit verschijnsel te danken hebben , noemt het 
een onbewust oordeel , dat wij vellen , en dat om bovenvermelde reden 
onjuist uitvalt. Het waargenomen verschijnsel is dus een gevolg van 
een psychologisch proces. Wij kunnen de proef met andere kleuren 
herhalen door het licht van een der lichtbronnen door gekleurde glazen 
te kleuren ; steeds neemt men dan de eene schaduw complementair 
gekleurd waar. 
Het verschijnsel doet zich o. a. ook voor , wanneer het zonlicht 
door de aanwezigheid van veendamp oranjeachtig getint is; wij zien 
dan de schaduwen der voorwerpen blauwachtig getint. 
Vooral bij weinig verzadigde, met wit licht gemengde kleuren wordt 
het simultaan contrast goed waargenomen. Zwarte letters op een ge- 
kleurd papier doen zich aan ons oog ook zwart voor ; maar als men 
het gekleurdê papier met een vel doorschijnend mailpapier bedekt, 
neemt men de letters complementair gekleurd waar. Het successief 
contrast daarentegen kan , zooals wij boven zagen , sterker ontstaan 
bij verzadigde kleuren. 
Door het contrast veranderen ook de kleuren door den invloed der 
aanliggende kleuren. Plaatst men een ring van menie-roode kleur op 
een grond van vermiljoen , en een anderen eveneens geHeurden ring 
op een goudgelen grond, dan zien de ringen er zoo verschillend uit, 
dat het pas , wanneer men ze van den grond wegneemt en dan met 
elkander vergelijkt , blijkt dat hunne kleuren gelijk zijn. Op gelen grond 
schijnt de ring roodachtiger , op rooden grond geelachtiger dan als hij 
op een grijzen of zwarten grond zich voordoet. Zoo worden de warme 
kleuren in ’t algemeen warmer , de koude kouder door nevenplaatsing. 
Wil men het contrast vermijden , dan worden , zooals in de decoratieve 
kunst, omrandingen of contouren tusschen de kleuren aangebracht. 
Het zich voorstellen van een kleur is natuurlijk ook een psycholo- 
gisch verschijnsel. Niet ieder kan dit even goed. Zoo verhaalt fechner 
in zijn werk die Psychophysik o. a. van zich zelven , dat het hem slechts 
vluchtig gelukte door te denken aan doorgesneden harde eieren op 
spinazie , waarbij wit , geel en groen sterk bij elkaar afsteken. Ook 
droomde hij nooit in kleuren. 
Brierre de boismont verhaalt van een schilder , die , als hij iemands 
portret moest maken, hem een half uur aandachtig aanzag, van tijd 
tot tijd op het doek schetsende. Daarna had hij hem niet meer noodig , 
maar kon hij hem in gedachten op zijn stoel zien zitten , alsof hij er 
werkelijk was , met levendiger, kleuren en scherper omtrekken. AlleDgs 
