OF MUTATIE- EN TEELTKEUSTHEORIE. 
3 
wekten zijn beweringen tal van voor- en tegenstanders op, die hem 
breedvoerig en afdoend bewezen, de een dat hij gelijk, de ander dat 
hij ongelijk had. In hun studeerkamer zetten deze heeren geleerde 
betogen op, die zonneklaar aantoonden, hoe de natuur moest werken. 
Galilei liet hen praten en schrijven en discussieeren, en deed zijn 
bekende proef op den toren van Pisa. Met een eenvoudig, voor ieder 
kind onweerlegbaar feit bracht hij allen tot zwijgen. 
Wederom toen Torricelli beweerde, dat de lucht gewicht bezat 
en dus drukking uitoefende, werden veel hoofden en veel pennen vaardig. 
De tegenstanders werden tot zwijgen gebracht door de bekende proef 
te Clermont, met barometers op verschillende hoogte. Het uit de 
nieuwe leer voorspelde verschil in barometerstand of luchtdrukking 
bleek uit de waargenomen cijfers zoo overtuigend, dat alle tegen- 
spraak tot zwijgen werd gebracht. 
Misschien nog sprekender voorbeeld van. de superioriteit van dit 
middel, de proef of het experiment, als grondslag voor wetenschap- 
pelijk onderzoek, ook van schijnbaar of althans onmiddellijk niet 
waarneembare dingen, is in de geschiedenis der natuurwetenschap- 
pen de wijze waarop Lavoisier den grondslag heeft gelegd voor de 
wetenschappelijke scheikunde. Zonder zijn eenvoudige aanwending 
van de weegschaal zou de Berlijnsche chemicus Emil Fischer nu niet 
mooi op weg zijn om langs kunstmatigen weg eiwit te bereiden, de 
stof, die de geheimzinnige drager en bron is van alle leven. 
Wel is waar kan ook en moet vaak menschelijk denkvermogen 
eerst den weg banen tot experimenteel onderzoek. Een merkwaardig 
voorbeeld daarvan zijn de theorieën over het ontstaan van ons zonne- 
stelsel van Kant en Laplace. Wel honderd jaren later hebben Kirch- 
hoff en Bunsen, met hun spectraalanalyse, ons het middel aan de 
hand gedaan om met onze oogen een der feiten, die den grondslag 
van die theorieën uitmaken, te aanschouwen. Een voorbeeld is ook de 
theorie van Lyell, volgens welke de geologische gesteldheid van de 
aardkorst de vrucht is van zeer langzame en geleidelijke verande- 
ringen, en niet van geweldige omwentelingen of kataklysmen, waar- 
aan men vroeger zoo veel verschijnsels op dat gebied meende te 
moeten toe schrijven. De rechte wetenschappelijke waarde heeft 
die theorie pas verkregen door de onmiddellijke waarneming van 
het feit, waarop zij berust : het overal langzaam rijzen of dalen van 
den bodem. 
Deze en de vele andere voorbeelden, die in de geschiedenis van 
der menschen weten voor het grijpen liggen, kunnen aantoonen, dat 
zulke theorieën nuttig, zooal niet noodig zijn. 
De strijd, dien zij steeds doen ontbranden, geeft vanzelf aan- 
leiding tot veel en velerlei onderzoek, bij voor- en tegenstanders, 
