4 
DARWIN EN DE VRIES, 
die argumenten en gronden op moeten sporen, om de juistheid van 
hun verdediging of bestrijding te bewijzen. 
Zelfs een theorie of een hypothese, die van den aanvang af het 
teeken van onwaarheid draagt, kan daarvoor hoogst nuttig zijn. 
Zij heet dan werktheorie of werkhypothese. 
Toch zijn aan het gebruik van deze middelen voor wetenschappelijk 
onderzoek, aan deze maatregelen om de wetenschap vooruit te brengen 
en om tot een juist inzicht in de feiten te komen, niet gering te 
achten gevaren verbonden. 
Voor vele, ook heldere hoofden en scherpe geesten is het theoreti- 
seeren, het houden van beschouwingen een verleidelijk ding. Dan 
gaat men vaak zóó ver om zelfs tastbare feiten, zoo al niet om te 
keeren of zelfs te ontkennen, dan toch hun beteekenis te ver- 
kleinen of zelfs geheel van onwaarde te achten. Als een betoog 
gesteund of zelfs gedragen wordt door de overweging, dat wij ons 
iets niet voor kunnen stellen en dat wij ons het tegenovergestelde 
daarentegen zeer goed kunnen denken, dan herinnert mij dat altijd 
aan het versje op een windwijzer, van meester Pennewip’s leerling : 
Ik sta op een schoorsteen vol met roet, 
En wijs aan den wind hoe hij waaien moet. 
Ook nog op andere wijze is theoretiseeren gevaarlijk. 
Als de bergbeklimmer van onze vergelijking, na tot zekere hoogte 
gekomen te zijn, terugkeert en zijn ervaringen meêdeelt, heeft hij 
het recht om ons oor te vragen voorde mededeelingen over hetgeen, 
naar hij meent nu reeds uit zijn ervaringen valt af te leiden, voor 
zijn verwachting van wat later door hem of door anderen zal worden 
gevonden, bij het verder doordringen en hooger stijgen. Beter dan 
wij, die beneden bleven, is hij dan tot oordeelen in staat ; meer recht 
dan ons, komt hem toe om in beschouwingen daarover te treden en 
voor die beschouwingen onze welwillende, aandacht te vinden. 
Wel is waar kan hij dan te ver gaan of te haastig zijn, maar 
dit rechtvaardigt nog niet de velen, die hem dan het werk uit de 
hand nemen. Die al te ijverige volgelingen en bewonderaars meenen 
dan vaak, dat alles reeds is gewonnen en dat zij nu precies kunnen 
zeggen hoe de bewuste bergtop er uitziet en gebouwd is, ja hoe het 
met alle andere bergtoppen van de wereld moet zijn. 
De geheele vorige eeuw, die ook in de oogen van het verste nage- 
slacht belangrijk zal blijven om den reusachtigen vooruitgang, ja, de 
wedergeboorte van de natuurwetenschappen, en daarmede van al 
ons denken en doen op stoffelijk en geestelijk gebied, de geheele 
negentiende eeuw door is er gewerkt en gestreden, gezocht en ge- 
streefd om een verklaring te vinden van de verschijnsels en van de 
vormen, die de levende natuur ons te zien geeft. 
