30 
INFECTIE BUITEN TOEDOEN VAN ORGANISMEN. 
Het is niet aan te nemen, dat het bestaan van een parasitair orga- 
nisme afhankelijk is van de kunstgrepen van een kweeker. 
Wat dan wel als besmettingsagens fungeert, daarover meer naar 
aanleiding van Hunger’s onderzoekingen over de mozaïekziekte van 
de tabak, 
De mozaïekziekte, haast in alle tabak bouwende landen onder ver- 
schillende namen, maar meestal onder deze bekend, doet zich even- 
eens voor als een soort bontheid van het blad. In de buurt van 
Rhenen en Amerongen spreekt men nog van „het bont.” Zij brengt 
veel schade aan, omdat het aangetaste blad voor dekblad in ’t geheel 
geen waarde heeft en de praktici zijn het er, in tegenstelling met 
het zooeven besproken verschijnsel, natuurlijk over eens, dat zulk 
een bonte tabaksplant ziek is. 
IIunger constateerde in het jaar 1901, dat stekken van mozaïek- 
zieke moederplanten even zoo vele zieke dochterplanten ontwikkelen 
en dat de kwaal, bij het vergroeien van een zieke ent met een gezonden 
moederstam en omgekeerd, de gezonde deelen aantast, met dien 
verstande, dat alleen weer de nieuwgevormde bladeren de afwijking 
gaan vertoonen. Ook hier dns een overdraagbare ziekte, als die 
der Malvaceeën, en evenals deze infectieus, zooals Hunger bewees. 
Twee duizend planten liet hij n.1. twee aan twee met dooreenge- 
strengelde wortels uitplanten; hiervan waren 165 paren uit één ziek 
en één gezond exemplaar gevormd; de gezonde bleven desondanks 
gezond . 
De mozaïekziekte onderscheidt zich echter van de bontheid der 
Malvaceeën door den graad van besmettelijkheid. Adolf Mayer 
toonde het eerst aan, dat het sap van aangetaste planten hier wèl 
infecteerende kracht heeft. En het is een zéker infectiemiddel, 
want in Deli wordt de ziekte vooral overgebracht door koelies, die geen 
goed gezicht hebben. Deze toch betasten bij het rupsenzoeken, de 
plant eenigen tijd, voordat zij de rups hebben; hierbij wordt de plant 
slechts weinig gekneusd, maar de geringe bezoedeling met sap, die 
daarbij plaats heeft, is voldoende om de planten, die daarna door 
hen worden aangeraakt, aan de ziekte ten prooi te geven. Koelies 
met een scherp gezicht daarentegen, verspreiden de ziekte niet, 
zij pakken de rups direct, zonder de plant te betasten. Mayer 
trok uit die gemakkelijke overdraagbaarheid de conclusie, dat de mo- 
zaïekziekte van de tabak een bacterieziekte is. Edoch, noch aan hem, 
noch aan degenen, die na hem getracht hebben de bacteriën te zien 
of te isoleeren, is dit gelukt. Wèl berichtte Iwanowski verschillende 
malen, dat hij de bacterie gevonden had en ten slotte in 1903, hoe 
hij daarin geslaagd was, maar Hunger, die zijn werk herhaalde, vond 
