INFECTIE RUITEN TOEDOEN VAN ORGANISMEN. 
01 
öl 
dat zijn bacteriën kunstproducten waren en dat zij, in tegenstelling 
met echte bacteriën, in phenolchloraathydraat oplosten. Nu zou men 
nog kunnen denken, dat wij hier te doen hebben met bacteriën, 
waarvan de afmetingen, ondanks de sterkste vergrootingen, liggen 
beneden het optisch waarneembare; maar ook dit is niet het geval, 
want de smetstof van deze ziekte laat zich, met het sap der zieke 
planten, door Chamberland-Pasteur-kaarsen filtreeren, een bewerking, 
waardoor de onzichtbaar kleine bacterie van de peripneumonie zelfs 
wordt teruggehouden. Ook zijn de hier en daar verspreide berichten 
over de isolatie in reinculturen van de bacterie der mozaïekziekte 
door nader onderzoek nooit bevestigd geworden. 
De bacterieële theorie der mozaïekziekte valt; maar niet is hier- 
meê noodzakelijk verbonden de val van het dogma, dat slechts levende 
wezens infectie kunnen teweegbrengen. Denkbaar toch is een levende 
vloeistof en Beyerinck heeit dan ook niet geschroomd zijn theorie 
van het conlagium vivum fluïdum , als verklaring van de ziekte in 
quaestie, te ontwikkelen. 
Evenwel, het eenige voorbeeld, dat de moderne wetenschap ons 
hier aanbood van een vloeistof, die de eigenschap van het leven bezit, 
kan zich niet handhaven. Juist de vitale eigenschap van Beyerinck’s 
contagium fluidum acht Honger niet bewezen. De quantiteit van 
de smetstof neemt, gedurende het beloop van de ziekte, toe, binnen 
in de plant, maar doet zij dat ook daarbuiten? Aan den eisch van 
actieven groei, van groei buiten een ander levend organisme om, 
voldoet het virus van de mozaïekziekte niet. Dit is Hunger’s be- 
zwaar tegen Beyerinck’s theorie. Wie tracht het te ontzenuwen 
door de opmerking, dat in ’t algemeen de ontwikkeling van obligate 
parasieten niet kan plaats hebben buiten hun voedsterplanten om, dien 
kan geantwoord worden, dat het gefiltreerde contagium, dat als or- 
ganisme juist om zijn vloeibaren toestand aan een zeer actieve stof- 
wisseling moest deelnemen, geen andere eigenschappen aan den dag 
legt, die aan het leven herinneren, dan alleen zijn infectievermogen. 
Er is een andere verklaring van de besmettelijkheid der mozaiek- 
ziekte, die meer waarschijnlijkheid voor zich heeft. Als virus is, zoowel 
bij de mozaïekziekte als bij de bontheid der Malvaceeën, een stof- 
wisselingsproduct denkbaar, dat de volgende eigenschappen bezit: 
het moet op de embryonale bladeren een prikkel uitoefenen, waar- 
door deze in plaats van groen, bont worden en het moet passief door 
de levende celsubstantie van de plant gereproduceerd worden, zoodat 
de nieuwgevormde stof, diffundeerend door de weefsels, op hare beurt 
denzelfden prikkel kan uitoefenen op de zich dan vormende bladeren. 
Aan deze voorwaarden voldoen geen oxydeerende enzymen, zooals, 
onafhankelijk van elkaar, Woods en Heintzel als oorzaak van de 
