50 
DE DRENTSCHE ESSCHEN. 
van grooter belang. In den tijd toen de groenlanden als gemeen- 
schappelijke en onverdeelde weiden gebruikt werden en de heide- 
velden en venen nog woest en ledig lagen, waren de esschen reeds ver- 
deeld in bouwakkers en had ieder daarvan zijn eigen deel in gebruik. 
Wanneer wij nu den onregel matigen driehoek, die Drenthe heet, 
beschouwen als eene provincie, waarvan de groenlanden en veengron- 
den verreweg het klein te deel uitmaken, dan blijft als het grootste 
deel datgene over wat meest uil heidegrond bestaat, waarop hier en 
daar de groote plekken zeer onregelmatig verspreid liggen, welke de 
door ons bedoelde dorpen en gehuchten met hun bouwland zijn. Deze 
oppervlakten met hier meer regel matigen, daar hellenden en ginds 
weer rijzenden bodem zijn meestal van zeer onregelmatigen vorm, 
meer dien van een cirkel dan van een driehoek of vierkant nabij 
komende, in welks midden ongeveer het dorp of gehucht ligt. 
Wij denken dan terug aan den tijd, waarin die dorpen en ge- 
huchten zich nog in den toestand hunner wording bevonden, toen 
de Drentsche korenesschen werden ontgonnen. Zeker is dit zeer 
langzaam in zijn werk gegaan en zal het jaren hebben geduurd, 
voor eene plaats, die nu van b. v. 15 tot 40 woonhuizen telt, tot 
dit aantal is gekomen. Want bij elk woonhuis behoorde eene zekere 
hoeveelheid bouwland, grooter of kleiner naarmate de woning grooter 
of kleiner en het bedrijf van den bewoner van meer of minder om vaag 
was. Had b. v. de eerste bewoner voor zijn bedrijf genoeg land, dan 
zou hij daarvan niet licht aan den buurman afstaan die naast hem 
kwam wonen, maar veeleer ook dezen tot ontginning aansporen, zoo- 
dat er bij twee bewoners ook tweemaal zoo veel grond in gebruik 
kwam. Bij den voortgang van dit stelsel is het te denken dat het 
ontginnen eerst langzaam, later, bij eene snellere toeneming der bevolking, 
ook sneller in zijn werk is .gegaan. Verdeel ing van grond bij erfopvolging 
stelde voor ééne boerderij met groot bedrijf en veel land meerdere klei- 
nere. Die kleinere boeren zullen, om hunne bestaansmiddelen te 
vermeerderen, weer grond hebben ontgonnen en alzoo tot de vergroo- 
ting der esschen hebben bijgedragen. Het getal woonhuizen stond 
dus altijd in eenig verband met de hoeveelheid ontgonnen grond op 
de esch, die nog meer werd uitgebreid ter plaatse waar de bodem 
voor cultuur eenige geschiktheid bezat, die minder in omvang toe- 
nam waar de natuurlijke gesteldheid van den grond ongunstiger was. 
Zoowel deze als andere voor ons onbekende oorzaken zullen er toe 
hebben bijgedragen, dat in het eene dorp of gehucht meer groote, 
in het andere meer kleine landbouwbedrijven ontstonden. 
Bij de grootste boerderijen had men vroeger van 16 tot 20 Hec- 
