88 
DE DRENTSCHE ESSCHEN. 
opbrengsten van zijn land voeden kon. Aan krachtvoedsel als koren, 
lijnkoeken, enz. was mede gebrek, omdat de middelen ontbraken om 
het aan te koopen. Bij de raapzaadteelt van de eerste helft der 
vorige eeuw hadden de boeren altijd hunne raap- en lijnkoeken 
tegen raapzaad ingeruild, maar ook dit tijdperk was voorbij. Zoo 
stond eene volksverarming te wachten, waarvan ongekend lage 
koop- en huurprijzen van het bouwland het eerste gevolg waren; 
want het grondbezit, door oude Drenthenaren op zoo hoogen prijs 
gesteld, verloor nu zijn aanzien; men kende er velen met veel land, 
weinig vee en te weinig bedrijfskapitaal. De eschgronden werden 
beschouwd als een oud stuk gereedschap dat verlaten is, of als een 
oud boerenhuis dat wegens bouwvalligheid voor slooping is aange- 
wezen. 
De ervaring maakte ook de Drenthenaren wijzer, zoodat zij hunne 
esch leerden kennen als een zieke, wien men de noodige genees- 
middelen heeft toe te dienen om hem weer gezond en bruikbaar 
te maken (omstreeks 1895). En die geneesmiddelen bleken te zijn: 
phosphor, kalk en chilisalpeter, terwijl voor de voortdurende gezondheid 
en levenskracht der esschen ook kali noodig zou blijken. Met deze 
hulpmiddelen heeft men de esschen weer hersteld, maar nog niet 
teruggebracht tot het productievermogen om zooveel koren op te leve- 
ren als zij in de jaren 1820 tot 1860 hebben gegeven; want volgens 
Grevelinks Statistiek van Drenthe werden aan de korenmarkten te 
Koevortjen, Hoogeveen en Meppel in de jaren 1834 en 1838 telkens 
meer dan 34000 H.L. rogge ter markt aangeboden. In eerstgenoemd 
jaar was de prijs gemiddeld f4.50, zoodat toen ongeveer f153.000, en 
in laatstgenoemd jaar f6.70, zoodat toen ongeveer f230.000 voor al 
die rogge ontvangen werd. Buitendien werd nog veel koren ten ver- 
koop aangeboden te Groningen, Assen en Beilen. Bij zoodanige 
herinneringen was het zeer verklaarbaar dat men in Drenthe tot 
ongeveer 1880 altijd heeft gehoopt op een terugkeer van de goede 
korenjaren en van de vroegere productiviteit der Drentsche esschen. 
De korenesschen zijn nu geen afgesloten terreinen meer; het zijn 
opene vlakten geworden, waar men van buitenaf overal vrijen toegang 
heeft, waar meer vruchtwisseling plaats heeft dan vroeger, waar hier 
enkele oude eiken, ginds eenig struikgewas als brem, sleedoorn, »pal- 
men«, juniperus communis , en varens, polypodium , de grenzen aan- 
wijzen, waar vele bouwakkers, die jaren lang in eigendom en in ge- 
bruik waren bij bepaalde familiën, nu in andere handen zijn over- 
gegaan, zoodat de esch met het dorp of gehucht heeft gedeeld in de 
groote verwisseling van toestanden van dezen tijd. De waarde van 
