STUDIËN AU F JAVA. 
153 
schrilste tegenstellingen, daar met de zachtste overgangen, een kleuren- 
spel van ongeëvenaarde schoonheid. Na een korte schemering wordt 
het spoedig donker. Zelden zijn maan en sterren helder te zien. Op 
eens, nu de duisternis gekomen is, begint een concert, dat uren duurt, 
van krekels, cicaden, sprinkhanen en kikvorschen, die als om strijd 
hun liefdezangen doen hooren. Enkele groote en tallooze kleine 
insekten vliegen heên en weer door de warme, vochtige lucht; later 
ontwaakt ook onder het dak der veranda de gecko, een vrij groote 
reptiel, die, nadat hij eerst als een ooievaar geklepperd heeft, zijn 
eentonig geroep ecko-ecko-ecko luid laat hooren. Tegen midder- 
nacht wordt alles stil; dan rust alles en over de kalme, zwijgende 
natuur breidt zich de wonderschoone tropennacht in majestueuse 
grootheid uit.« 
In Jena is de regenval en de vochtigheid der lucht veel geringer, 
de wisselingen der temperatuur zijn er veel grooter en de gemiddelde 
duur van den zonneschijn is daar en hier ongeveer gelijk, ruim 4% 
uur per dag. Van de Paardetand-Mais werden 20 korrels op 17 
November 1904 in Buitenzorg gezaaid, evenveel op 14 Juli 1905 in 
Jena. Na 32 dagen bedroeg het drooggewicht van het gevormde 
organische weefsel bij een plant in Buitenzorg 29,5 gram. in Jena 
6,5 gram. Niettegenstaande de dagen in het midden van den zomer 
in de tropen eenige uren korter zijn dan bij ons en dus de assimi- 
latie hier langer plaats vindt, en niettegenstaande de lagere tempe- 
ratuur van den nacht hier een geringer stofverlies door de ademhaling 
tengevolge moet hebben, ontstaat toch dit ongedacht groote verschil. 
Ongetwijfeld is dit toe te schrijven aan de gemiddeld hoogere tem- 
peratuur en vochtigheid van lucht en bodem en aan de krachtige 
inwerking der zonnestralen, drie voor voedselopname, stofwisseling 
en groei der planten gunstig samenwerkende factoren. 
De bodem van Java is voor een deel van tertiaire vorming, en 
voor een ander deel van vulkanischen oorsprong, over het geheel 
zeer vruchtbaar. Een gevolg is dit van de samenstelling en van den 
klimatologische!! toestand. Bij de beantwoording der vraag of een 
grondsoort geschikt is voor eene of andere kuituur, behoort men niet 
alleen rekening te houden met haar procentische samenstelling, 
maar ook met de meerdere of mindere oplosbaarheid der bodem - 
stoffen. Hierbij komt nu in de tropen als belangrijke gunstige invloed 
de voortdurend hooge bodemtemperatuur, 26° ,9 tot 28° ,6 C in 
Buitenzorg en de groote vochtigheid, waardoor, onder overigens 
gelijke omstandigheden, de grond meer in oplossing komt, en dus 
meer aan de planten aanbiedt dan in onze omgeving. 
