168 
DE DUINEN LANGS HET MEER VAN MICHIGAN. 
Haven. Overal staken de stammen uit het kale zand, dat echter 
nog meters dik over de wortels, en dus over den vroegeren bosch- 
bodem heen lag. Vele stammen waren omgeworpen en lagen op den 
grond, andere waren in de richting der westewinden schuin gedrukt. 
Wat boven den grond uitstak was droog en hard, maar zonder schors 
en vertoonde overal de gevolgen van het schuren van het zand. Want 
even als men glas mat kan maken door er zand in een krachtigen 
luchtstroom tegen aan te blazen, evenzoo worden de boomstammen 
door het zand, dat de winden er tegen aanblazen, grof gepolijst. Hun 
ronde kanten worden daarbij scherp gevijld, alle weeke gedeelten 
verdwijnen. De takken en stronken nemen soms de meest vreemde 
vormen aan. Een geheele tak kan verdwijnen en het gat, dat hij in 
den boomstam achterlaat, wordt dan uitgevijld en vergroot. Of het 
inwendige van den stam verdwijnt en de buitenste houtlaag draagt 
dan de takken, die nu naar binnen uitstéken. Naar buiten is het de 
stomp van den tak zei ven, naar binnen- dat harde gedeelte, dat wij 
gewoonlijk den knoest noemen en dat, op deze wijze losgemaakt, een 
scherpe kegelvormige punt blijkt te zijn. 
Wat van de boomstammen nog in het zand bedolven is, is geheel 
verweekt, zooals ik dat zoo even beschreven heb. Waait nu een nieuwe 
laag zand weg, dan komt zulk een week gedeelte te voorschijn. Het 
kan daarbij uitdrogen en verharden, of terstond onder den invloed 
van het schurende zand worden weggesleten . Dat doet menige stam 
omvallen. Vele honderden stammen zagen wij op deze wijze op een 
kale stuifvlakte. Enkele waren van boven nog groen en levend, ten 
bewijze dat zij niet geheel onder gestoven geweest en weer bloot ge- 
waaid waren voor het zand ze geheel had kunnen dooden. Maar dit 
waren zeldzame uitzonderingen op het groote bosch-kerkhof. 
Gaat het wegstuiven van het zand verder, dan komt ten slotte de 
oude boschbodem te voorschijn. Die bevat de halfvergane overblijf- 
selen der planten en de daaruit ontstane humus en is daardoor bruin 
en harder en biedt dus wat meer weerstand aan den wind. Hier en 
daar zagen wij groote gedeelten van die vroegere oppervlakten weêr 
blootgewaaid. Maar vroeg of laat breekt de wind hun weerstand en 
blaast ze op. Zij vormen dan nog slechts een bruine, slingerende lijn 
op de kale stuif helling. In sommige valleien zagen wij twee of meer, 
soms vier of vijf, zulke bruine randen boven elkander, ten bewijze 
dat de grond herhaaldelijk overstoven en weêr begroeid geweest was. 
Die bruine lijnen houden het regenwater wat beter vast dan het zand 
en zijn dus vochtiger. Menige plant, die op het stuifzand niet ont- 
kiemen kan, kan dit hier doen. Vooral kunnen de wortels van popu- 
