180 
DR. R. A. REDDINGIUS, WAT IS ZIEN? 
maar moet uit den aard der zaak vele wetenswaardige bijzonderheden 
voorbijgaan 
In de Inleiding wordt er op gewezen dat in de volgende hoofd- 
stukken zekere stoffelijke processen in onze hersenen en bewustzijns- 
verschijnselen hetzelfde genoemd zullen worden; immers zielsproces- 
sen gaan met stoffelijke processen in de hersenen in onverbrekelijk 
verband samen. Die stoffelijke veranderingen, waarschijnlijk voortschrij- 
dende chemische veranderingen, in de groote hersenen zijn bewust- 
zijnsverschijnselen, geestelijke processen. Die gebeurtenissen in de 
hersenen van levende menschen kunnen in aard slechts uiterst weinig 
verschillen van die, welke voorvallen in de hersenen van idioten en 
van hoogere dieren. Soortgelijke gebeurtenissen vindt men in de 
zenuwknoopen van lagere dieren, in de levende cellen van planten 
en in de lichamen van bacteriën; dergelijke verschijnselen moeten 
ook zijn de werkingen in de substantie der fermenten en zelfs die 
in de moleculen van niet levende mineralen. In laatste instantie 
zouden de veranderingen in onze hersenen, welke in werkelijkheid 
bewustzijnsverschijnselen zijn, zich aan ons moeten voordoen als ver- 
anderingen in protoplasma-moleculen. 
De schrijver betoogt dan verder, hoe de geheele wereld in onze 
waarneming stoffelijk schijnt, of liever stoffelijke verandering, maar 
dat zij in wezen bestaat uit geestelijke verschijnselen, waarvan slechts 
een zeer klein gedeelte mensehelijke bewustzijnsverschijnselen zijn, 
namelijk die gebeurtenissen, welke voorvallen in de schors der men- 
schelijke groote hersenen. Stoffelijkheid zou zoodoende geen eigenschap 
van het bestaande zijn, maar slechts een eigenaardigheid van onze 
waarneming; het bestaande is ons bekend, voorzoover wij het zelf, 
als bewustzijnsverschijnselen, zijn. Door redeneerende, bestaan de 
verschillende bewustzijnsverschijnselen, de gewaarwordingen, voorstel- 
lingen, lust en onlust, aandoeningen, motieven, wil, waaruit het van 
oogenblik tot oogenblik veranderend ik is opgebouwd. Voorstellingen 
van dat bestaande bestaan echter niet: pijn bestaat, pijnlijke voor- 
stellingen ook, maar voorstelling van pijn niet. Onze eigen pijn nemen 
wij ook niet waar, maar wij zijn dan pijn. De stoffelijke wereld zou 
als zoodanig dus niet reëel zijn (Berkeley), maar zij moet reëel zijn 
als oorzaak van onze waarnemingen . 
Beschouwt men nu de verrichtingen van den mensch, dan krijgt 
men te doen met gebeurtenissen, welke voor het grootste deel alleen 
in onze waarneming en dus als stoffelijke verschijnselen ons bekend 
zijn, en voor een veel kleiner deel ons bekend zijn als bestan ideelen 
van ons zelf, als bestanddeelen van ons bewustzijn. Behooren de 
