K LI M A AT-UIT ERSTEN . 
•207 
een zelfde gemiddelde minimum-temperatuur van — 10° C. hebben, 
dan loopt deze lijn door het Noordwesten van Frankrijk, buigt zich 
vervolgens door het hart van dit land en loopt daarna langs de West- 
kust, over de Pyreneën en door het midden van Spanje, vervolgens 
dooi- het Alpengebied, langs de Adriatische zee (Oostzijde) en ver- 
volgens door de Balkan-Staten en de Zwarte zee naar den Kaukasus. 
Alles wat ten Oosten en Noorden van deze lijn ligt, heeft in Januari 
een minimum-temperatuur gelijk aan of lager dan — 10° C. Ons 
land heeft het dus niet kouder dan die landen, welke ten Oosten en 
Noorden dier lijn liggen. 
Voor den oppervlak kigen beschouwer moet het wel treffend zijn, 
dat zulke landen als Spanje, Zuidelijk Frankrijk, Italië en de Balkan- 
Staten, die wij ons altijd hebben voorgesteld als landen met heer- 
lijke klimaten, nog zulke lage temperaturen kunnen hebben. Dit is 
echter een gevolg van hunne grootte, waardoor zij deelen in de 
nadeelen van een vastelandsklimaat. 
Wanneer wij bedenken wat het voor ons land beteekent als 
het twintig graden vriest, hoeveel erger moet dan een zoo hevige 
koude wel zijn, zooals wij die vermeld zien voor bijna het geheele 
Aziatisch-Russische rijk. Van die ontzettende koude zegt Middendorff : 
»Zoo iets moet men beleefd hebben om het te begrijpen. Het kwik- 
zilver is reeds lang tot een vast metaal gestold en kan tol kogels 
vervormd, gesneden en gehamerd worden als lood; het ijzer wordt 
broos en bijlen springen als glas in stukken; het hout wordt, naar 
gelang van het daarin aanwezige water, harder dan ijzer en weerstaat 
den bijl, zoodat slechts volkomen droog hout gespleten en geveld kan 
worden; de anders hoog opflikkerende vlam van het kampvuur lekt 
slechts traag aan den houtstapel, terwijl zij zich dicht tegen het hout 
aandringt. Op verren afstand weerklinkt iedere voetstap in de harde 
sneeuw, met helder krakend geluid knallen de boomen van het oer- 
woud als met krachtige schoten, beantwoord door de als kanonge- 
donder van ver verwijderde batterijen klinkende onderaardsche ge- 
luiden, die dof naklinken, zoodat de aarde dreunt. Dit geluid wordt 
veroorzaakt door het barsten van de ijsbedekking zoowel als door 
het scheuren van den grond. Men kan niet gelooven, dat planten en 
dieren een zoo ontzettende afkoeling ongehinderd kunnen verdragen. « 
Al zegt A. Erman ergens anders, dat in Siberië deze ontzettende 
koude gemakkelijk te verdragen is, zoo geloof ik niet dat een der 
bewoners van ons land van klimaat zou willen ruilen tegen zulk een. 
Moge het lichaam zulk een strenge koude kunnen verdragen, men 
bedenke wel, dat de maatschappelijke gevolgen zoo ingrijpend zijn, 
