220 
MIEREN DIE LEVENDE SPINNEWIEL RN GEBRUIKEN 
spindraad te voorschijn, die er aan vastkleeft. Zoo plakken zij de 
bladeren stevig aan elkander en ontstaat een op papier of vilt gelij- 
kende stof samengesteld uit ontelbare over elkander heenloopende en 
zich kruisende draden. De mieren moeten ook op dezelfde manier 
rondom den stam van den boom waarin zij wonen een ring maken 
van spinsel; daarin worden de mieren van een kleinere soort, waarmee 
zij op voet van oorlog staan, gevangen. 
Het is zeker een wonderlijk instinkt, dat in heel het dierenrijk eenig 
is, dit gebruik maken van levend gereedschap om hun doel te be- 
reiken. De larven zijn dan de spinnewielen, die aan de werkmieren 
de grondstof leveren, die zij noodig hebben. 
Toen de uitstekende kenner van mieren, pater Wassmann, mijne 
aandacht vestigde op deze weinig bekende en vaak betwijfelde waar- 
nemingen, verzocht ik een mijner leerlingen, om deze Oecophylla- 
larven eens nauwkeurig ontleedkundig te onderzoeken. Toen bleek 
ons, dat zij in het bezit zijn van spinklieren, die door hun buiten- 
gewone grootte alles overtreffen, wat wij van gelijksoortige organen 
bij andere vliesvleugelige insekten en in het bizonder bij mierenlar- 
ven kennen. De klieren bestaan uit vier groote buizen, die door het 
heele lichaam heengaan, ineenloopen en uitkomen in een kanaal, dat 
uitmondt bij de onderlip. Volwassen mieren hebben zulke klieren niet, 
en het is niet aan te nemen, dat zij draden kunnen spinnen met de 
bovenkaaksklieren. Daarom behoeven wij niet meer te aarzelen, om 
de geschiedenis van de ^spinnewieltjes® te beschouwen als de juiste 
verklaring van dit instinkt®. 
In de »Notes from the Leyden Museums, vol XXV, vinden wij 
omtrent deze merkwaardige gewoonte het volgende. Het is een 
schriftelijke mededeeling van den heer Edw. Jacobson te Semarang 
aan den heer Ritsema te Leiden, welke bewerkt is door den heer E. 
Wassmann, in bovenaangehaalde mededeeling van prof. C. Chun ge- 
noemd »de uitstekende kenner van mieren« . 
»Dat de Oecophylla- soorten hunne larven gebruiken als spinnewiel®, 
zegt de heer Wassmann, »werd, wat de Oost-Aziatische soort (O. 
smaragdina ‘ F) betreft, het eerst waargenomen door Ridley te Sin- 
gapore en later door W. D. Holland op Ceylon. 
In mijn boek »Vergleichende Studiën über das Seelenleben der 
Ameisen und der höheren Thiere® heb ik deze waarnemingen van 
Holland medegedeeld en daaraan toegevoegd: Deze merkwaardige 
waarneming dient echter nog door andere waarnemers te worden 
bevestigd. Hierop schreef de heer P. Hermann Kohl, zendeling te 
Stanleyville aan den Boven-Congo mij dd. 27 Nov. 1906: 
