268 DE THEORIE VAN HET CAOUTCHOUC- VULKANISEERPROCES. 
nog vaak meetbare osmotische drukken en eveneens uiterst kleine, 
maar toch dikwijls nog wel waar te nemen vriespuntsveriagingen en 
kookpuntsverhoogingen. „De kolloïdale toestand is dus öf een funktie 
„van het molekulairge wicht, en dus van den kristalloïden toestand 
„principieel niet verschillend, óf een gevolg van het samenwerken 
„van een aantal physische en misschien ook chemische omstandig- 
heden” } ). Voor het laatste pleit het verschijnsel, dat men in op- 
lossingen van een kolloïde neerslagen, die anders altijd in den kristal- 
lijnen vorm neerslaan, in kolloïdalen toestand in oplossing kan 
houden. 1 2 ) Een kolloïde kan dus een kolloïdalen toestand induceei en, 
te voorschijn roepen ; dit is ,een zeer belangrijk feit, waarvan o. a. 
bij de caoutchoucverwerking altijd, hoewel onwetend, gebruik wordt 
gemaakt. 
Eene andere zeer belangrijke eigenschap der kolloïden is, onder 
bepaalde omstandigheden, in een onoplosbaren, z.g. gepektiniseerden 
toestand over te kunnen gaan. De kolloïdale toestand is de metastabiele, 
de gepektiniseerde de stabiele; het terugbrengen van den gepektini- 
seerden in den kolloïdalen toestand is onmogelijk; pogingen daartoe 
voeren in den regel tot ontleding. Kolloïdale toestanden zijn algemeen 
bekend; ik denk hier aan kiezelzuur, dat door herhaald droogdampen 
met zoutzuur in een gepektiniseerden, niet meer oplosbaren vorm 
gebracht kan worden, aan kolloïdale sulfiden, die door toevoeging 
van een weinig elektrolyt praecipiteeren, hoewel dan vaak weer op- 
losbaar zijn in zuiver water, dus zeker niet gepektiniseerd zijn; aan 
kolloïdale metaaloplossingen, die vaak spontaan pektiniseeren ; aan 
eiwitten, die door koken, of door zoutoplossingen, b.v. Mg S0 4 worden, 
wat men noemt, gekoaguleerd en dan niet meer oplosbaar zijn. Men 
moet dit pektiniseeren niet verwarren met eene afscheiding in vasten 
vorm, die soms door temperatuursverlaging of koncentratieverhooging 
kan plaats vinden, een z.g. gelatineeren van lijm- en gelatineoplos- 
singen. Want deze toestand is weer terug te brengen in den kolloïdalen : 
dat is de gepektiniseerde niet. Zoo is de caoutchouc een bij uitstek 
kolloïdaal lichaam, maar zij is dat zoowel in vasten toestand als in 
oplossing. 
Onder meerdere oorzaken van pektinisatie noem ik de voor ons 
voornaamste : de omzetting in eene chemische verbinding. Zoo gaat 
de caoutchouc bij het vulkaniseeren, dus het zich verbinden met 
1) Weber: Grundzüge einer Theorie der Kautschuk-Vulkanisation, p. 6. 
2) Zie hiervoor de fraaie proeven van Lobry de Bruyn. (Ree. d. tr. 
chim. d. P.-B., 1900, p. 236.) 
