285 
DE COLLOÏDEN IN DIENST DER HYGIËNE. 
bepaalt men zich met het oog op de zuivering tot zandfiltratie. Het 
platteland is echter nog van zulk een watervoorziening verstoken ; 
het is aangewezen op het water van eigen bodem. Daar nu noch 
veen water, noch ijzerhoudend water ten onzent ontbreken en zij 
zelfs hier en daar in elkanders nabijheid aangetroffen worden, komt 
het mij niet onbelangrijk voor te vermelden, hoe men in de stad 
Posen — voorgelicht door de mannen van het »Königliche Prü- 
fungsanstalt« — van natuurlijke, elk op zichzelf ongeschikte water- 
soorten gebruik gemaakt heeft, om zuiver drinkwater op eenvou- 
dige en min kostbare wijze te verkrijgen. 
De stad Posen met omstreeks 142000 inwoners gebruikte eerst het 
door zand gefiltreerde water van de rivier de VVarthe, doch ging allengs 
tot grondwater over. Zooals het ook ten onzent met de steden gaat, 
zoo ook met Posen. De bevolking nam allengs toe en steeds meer 
water moest men aan den bodem onttrekken, steeds grooter opper- 
vlakten moesten tot Prise d’eau dienen; steeds bezwaariijker werd 
het om geschikte terreinen te vinden. Rondom de stad vindt men 
op een diepte van 6 — 14 M. een voor water ondoordringbare klei- 
laag. Op die kleilaag ligt, 6 — 10 M. hoog, een laag scherp zand 
met versteeningen. Nu is het grondwater in de beide lagen ten 
eenenmale verschillend. Het zand voert een zuiver, doch sterk ijzer- 
houdend, hard (14 -16 graden) grondwater, dat, toen men het ri- 
vierwater had laten varen, na zoo goed mogelijk ontijzerd te zijn, 
de stad van water voorzag. Per dag leverden 100 ijzeren putten in 
dit terrein omstreeks 16000 M 3 . water aan de stad. Het ijzergehalte 
maakte het gebruik van dit water bezwaarlijk. Het grondwater 
onder de kleilaag, die 80 — 120 M. dik was, was daarentegen nage- 
noeg vrij van ijzer, had een geringere hardheid (7 — 8 graden), doch 
was donker bruin gekleurd door organische stoffen, die het had 
ontleend aan bruinkolen, welke in die streken veelvuldig aange- 
troffen worden. Hoewel het geen onaangenamen reuk of smaak 
had, kon het toch zóó niet als drinkwater gebruikt worden. Op 
allerlei wijze had men reeds getracht het voor dit doel geschikt te 
maken. Toevoeging van kalk en aluminiumacetaat nam de orga- 
nische stoffen weg onder vorming van een bruin neerslag. Zulk 
een zuivering langs chemischen weg bleek echter in het groot on- 
praktisch. Ook met behulp van een electrischen stroom en ijzer- 
electroden verkreeg men ontkleuring van het water. Praktisch af- 
doende was echter noch het een, noch het ander. 
Wat men in de verte zoekt, bevindt zich vaak in de nabijheid. 
Zoo ging het ook hier. In 1906 bemerkte men, dat het voldoende 
