LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
291 
winter van 1739 — 1740, 1 2 ) verloor Jozef zijn vrome moeder. Zijn 
eerste onderwijs ontving hij op een school in de buurt. In 1742 
kwam hij in huis bij tante Sara, mevr. Keighley, die, kinderloos, 
haar broeder Jonas de zorg voor den oudsten zoon uit handen nam. 
Haar man, die twee jaar later overleed, liet haar in goeden doen 
achter, ’tgeen haar in staat stelde Jozef het beste onderwijs te ge- 
ven, in haar omgeving verkrijgbaar. »Tot haar dood, in 1764 — zegt 
Priestley in zijn autobiografie — was zij een ware moeder voor 
mij.« Twaalf of dertien jaar oud kwam hij op een Latijnsche school, 
waar tevens de beginselen van het Grieksch onderwezen werden, 
terwijl hij des Zondags van een dissenter-predikant Hebreeuwsch 
leerde. Daar hij in zijn vrije uren veel las, vooral godsdienstige boe- 
ken, bestemde zijn tante hem voor den geestelijken stand, doch zijn 
zwak, teringachtig gestel, reden waarom hij zelfs van school werd 
genomen, deed aanvankelijk daarvan afzien. Hij zou nu koopman 
worden en oefende zich met dat doel, zonder meester, in de kennis 
van Italiaansch, Fransch en Hoogduitsch. Voor een oom, die koop- 
man was, schreef en vertaalde hij brieven in de twee laatstgenoemde 
talen. Deze wist hem een plaats te bezorgen op een bankierskantoor te 
Lissabon, doch terwijl hij zich voor de reis toebereidde verbeterde 
zijn gezondheidstoestand, in die mate zelfs dat men op het eerste 
plan terugkwam. Het pleit niet weinig voor zijn weetgierigheid en 
bevattingsvermogen, dat hij reeds op jeugdigen leeftijd in staat was 
zichzelf te onderrichten. Wat voorts nog, gedurende twee jaar van 
zelfstandige studie, tot zijn ontwikkeling bijdroeg, waren de gesprek- 
ken met dissenter-predikanten uit den omtrek, die bij zijn tante 
dikwerf thee kwamen drinken. Een van dezen gaf ten zijnen huize 
den jongen Priestley tweemaal in de week les in de wiskundige 
vakken. Ook was deze hem behulpzaam in ’t verstaan van boeken 
over logica en wijsbegeerte. Priestley zelf gaf aan een doopsgezin- 
den predikant onderricht in het Hebreeuwsch, waarvan de leer- 
meester wellicht nog meer nut had, dan de kweekeling; tegelijkertijd 
begon hij aan de studie van het Chaldeeuwsch, het Syrisch en het 
Arabisch. 
Naarmate hij in kennis toenam en zijn verstand rijpte, begon hij 
1) Naar bekend is, was die winter ook in Holland en een groot deel 
van het continent zeer koud. Boerhaave en Fahrenheit zagen inden 
Leidschen hortus den thermometer tot 0° F. dalen. In Engeland vroor 
het onafgebroken van 26 Dec. 1739 — 17 Febr. 1740. Boven de „London 
Bridge” was de Theems geheel toegevroren. 
