292 
LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
al meer en meer na te denken over godsdienstige vraagstukken en 
als gevolg daarvan te twijfelen aan de juistheid der streng calvinis- 
tische leerstellingen uit den catechismus, dien hij als klein kind werk- 
tuigelijk had leeren opzeggen. Naar men begrijpt, droeg hiertoe de 
dagelijksche omgang met de dissenter-predikanten niet weinig bij . 
Dezen waren meerendeels zeer vrijzinnig en veel geavanceerder in 
hunne denkbeelden dan hun gemeenteleden. Nadat hij vruchteloos 
getracht had de tegenstrijdige leerstellingen van Arminius en Calvijn 
met elkander te rijmen, eindigde hij met die van den eerstgenoemde 
te omhelzen. Niettemin zou hij lid worden van de Presbyteriaansche 
kerk, doch toen hij zijn belijdenis afïegde, werd hij — in weerwil 
dat de hem welgezinde en inschikkelijke predikant voor hem in de 
bres sprong — om zijn kettersche gevoelens door de ouderlingen 
afgewezen. 
De tante, die ten gevolge van haar vlijtigen omgang met dissenters 
vermoedelijk zelve niet geheel zuiver in de leer was, schijnt zich die 
afwijzing van haar neef niet al te zeer te hebben aangetrokken. 
Natuurlijk was er nu geen sprake van, dat Priestley, gelijk het 
plan was, naar de Academie te Mile End .zou gaan, destijds de 
broeikas van het Calvinisme. Hijzelf in de eerste plaats verzette 
zich daartegen heftig. Toch werd het plan dat hij predikant zou 
worden niet opgegeven. Men zond hem in 1752 naar Daventry, waar 
een theologische school bestond ter opleiding van dissenter-predikan- 
ten. Alles was hier op hoogst bescheiden voet ingericht, doch — 
mede door ’t kleine aantal studenten — was het onderricht veel 
beter en degelijker dan destijds in Oxford en Cambridge. In vrij- 
zinnigen geest gegeven, was het er bijzonder op ingericht om de 
studenten algemeen te ontwikkelen, tot eigen onderzoek op te wek- 
ken en belangrijke vraagstukken van alle zijden te leeren bezien. 
Priestley is zijn geheele leven dankbaar gebleven voor de leiding 
hier ontvangen. 
Bij zijn komst was hij negentien jaar en, hoewel niet sterk, van 
gestel, was zijn gezondheidstoestand toch genoegzaam verbeterd om 
hem de voorbereiding voor het gekozen beroep te veroorloven. In 
kennis en ontwikkeling was hij bereids zoo ver, dat men hem vrij- 
stelde van de lessen van ’t eerste en ten deele ook van het tweede 
studiejaar. Reeds hier te Daventry openbaarde zich zijn onbegrensde, 
niets ontziende waarheidszucht, zijn onbevooroordeelde, zelfstandige 
denkwijze en zijn haast hartstochtelijke af keer van geloofsdwang: 
eigenschappen die zijn kracht uitmaakten, doch teVens noodlottig 
zouden worden voor zijn levensgeluk . 
