LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
299 
duction to the Study of Electricity”, dat eveneens in den smaak viel 
en er toe bijdroeg de voornaamste feiten betreffende de wrijvings- 
elektriciteit meer algemeen bekend te maken. Op verzoek van 
den Groothertog van Toskane, droeg Priestley de vervaardiging van 
een groote elektriseermachine aan den instrumentmaker Nairne op. 
Een soortgelijke, afgebeeld in de „History” en in de „Familiar intro- 
duction”, is nog heden in ’t bezit van de „Royal Society”. 
Alhoewel Priestley het te Warrington naar zijn zin had, geluk- 
kig in zijn werk en den omgang met zijn ambtgenooten, nam hij in 
1767 niettemin een beroep aan als predikant bij de Mill-Hill-chapel- 
gemeente te Leeds. De redenen, die hem daartoe bewogen, waren 
zijn geringe bezoldiging en de onzekerheid van het bestaan der Aca- 
demie, als ook de gezondheid zijner vrouw, die hem inmiddels een 
dochter, Sara, geschonken had. Deze toch voelde zich te Warrington 
nooit geheel wel. Schoon onverplicht, had hij ook te Warrington nu 
en dan gepreekt en zich beijverd zijn stotteren af te leeren, wat 
evenwel slechts ten deele gelukte. 
Te Leeds vond hij een vrijzinnig denkende, eendrachtige gemeente, 
waarin hij met vrucht werkzaam was. Vol ijver begon hij weer 
grootere en kleinere theologische geschriften uit te geven. Door 
schampere aanmerkingen, op een van deze door een geestelijke in de 
buurt gemaakt, liet hij zich verlokken tot een twistgeschrijf. Hoewel 
van vredelievenden aard en in den dagelijkschen omgang een be- 
daard, zachtzinnig man, die disputeeren vermeed (wellicht ook om- 
dat hem dit door zijn stamelen slecht afging) moet hij toch in 
het schrijven van strijdschriften een zeker genoegen gevonden heb- 
ben. Want op zijn eerste pamflet liet hij een reeks van andere 
volgen, deels over theologische, deels over politieke onderwerpen. 
Hij zette dit onvermoeid voort tot aan zijn dood, ijverig in de bres 
springend voor burgerlijke en godsdienstige vrijheid en alle bekrom- 
penheid en vooroordeelen bestrijdend. Hoewel hij steeds met eerlijke 
wapens streed, drogredenen vermeed en zijn tegenstanders verschoo- 
nend behandelde, kon het toch niet uitblijven dat hij zich daardoor 
vele vijanden maakte. Trouwens ook vrienden, waaronder verschei- 
dene, die in Engeland zich een blijvenden naam hebben gemaakt. 
Tot den kwaden roep, waarin hij wegens zijn uiterst liberale ge- 
voelens bij de meerderheid zijner conservatieve landgenooten kwam, 
droeg ook bij dat hij zich deed kennen als wat men destijds een 
„humanitarian” noemde, d.i. als iemand die de goddelijkheid van 
Christus loochende. 
