LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
308 
Dit gaf Priestley kort daarna aanleiding zijn „Letters to a philoso- 
phical Unbeliever” te schrijven. Bovendien voltooide de onvermoeide 
man in dezen tijd van zijn hoogste chemische werkzaamheid nog 
eenige theologische geschriften, waaraan hij reeds vroeger be- 
gonnen was (»Institutes of Natural and Revealed Religion« en 
»Harmony of the Gospels«) en gaf nog geschriften uit over opvoeding 
en over wijsgeerige onderwerpen. Sommige van deze pennevruchten 
vielen niet in den smaak van het publiek. In dagbladen en tijdschrif- 
ten werd hij heftig aangevallen, uitgemaakt voor een loochenaar van de 
openbaring en voor weinig beter dan een atheïst. Vooral nam men 
aanstoot aan de voorrede van zijn boven genoemd werk over natuurlijken 
en geopenbaarden godsdienst, waarin hij twijfel had geopperd aan het 
stofïeloos bestaan van ons bewustzijn en zijn overtuiging uitsprak dat 
’s menschen wezen geheel stoffelijk is, zoodat de hoop op onsterfe- 
lijkheid alleen berustte op de Christelijke leer van de opstanding. 
Lord Selborne’s politieke tegenstanders poogden uit de harts- 
tochtelijke bestrijding, waaraan Priestley van orthodoxe zijde bloot- 
stond, munt te slaan, door hem zelven te treffen en zijn vrienden 
drongen bij hem aan om zijn betrekking met Priestley te verbre- 
ken Door een gemeenschappelijken vriend, Dr. Price, vernam Priest- 
ley, dat de Lord van zins scheen hem op zijn landgoederen in Ier- 
land een aanstelling te geven. Dit als een wenk beschouwend dat 
men hem kwijt wilde zijn, vroeg hij zijn ontslag. Zij scheidden in 
vriendschap en getrouw aan de vroegere afspraak keerde Lord Sel- 
borne Priestley tot aan zijn dood het toegezegde jaargeld van £ 150. 
uit. Dat de Lord hem steeds welgezind bleef en hem alleen uit po- 
litieke beweegredenen had laten gaan bleek hieruit, dat hij eenige 
jaren later hem ondershands uitnoodigde opnieuw in zijn dienst te 
treden. Doch hoewel erkentelijk voor het aanbod, ging Priestley 
daarop niet in, weinig lust gevoelend zijn onafhankelijkheid ander- 
maal in gevaar te brengen. 
Priestley trok voorshands naar Londen met zijn gezin. Daar dit 
sedert weer vermeerderd was, had hij aan zijn inkomen van £ 150 
in de dure hoofdstad ter nauwer nood genoeg. Ook zijn vrouw had 
geen middelen van haar zelve; in een van de handelscrisissen, die 
destijds in Engeland veel voorkwamen, had haar vader zijn fortuin 
verloren. Doch het bleek nu dat Priestley, die zoo vele vijanden 
had, ook vele warme vrienden telde. Reeds te Calne was hem na- 
mens eenigen hunner een jaargeld van £ 100 aangeboden, of zooveel 
meer als hij noodig zou rekenen tot voortzetting zijner proefnemin- 
