LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
315 
hem gedeeld had. Nu en dan eens predikend, voorlezingen houdend 
te Philadelphia, waar hij het voorjaar van ’96 en van ’97 doorbracht, de 
laatste hand leggend aan zijn geschiedenis der Kerk en een verhan- 
deling op touw zettend ter verdediging van het phlogiston, zocht hij 
afleiding in aanhoudende werkzaamheid. Eerst op het laatst van 1797 
kon hij zijn nieuw laboratorium betrekken. 
Dat hij met belangstelling de chemische onderzoekingen volgde in 
Engeland, blijkt o.a. uit een om dezen tijd geschreven brief aan 
Humphry Davy, toen in ’t begin van zijn schitterende loopbaan. »Het 
geeft mij buitengewone voldoening — zoo schrijft hij — dat, nu ik 
ver gevorderd ben in jaren en niet verwachten mag nog veel te kun- 
nen doen, ik zulk een bekwamen medewerker in mijn land achterlaat 
op het ruime veld der proefondervindelijke wetenschap. . . ’t Verblijdt 
mij dat gij u zoo jong een man toont; ziende uwen grooten ijver, 
twijfel ik niet aan uw welslagen. « 
In 1800 voltooide hij zijn laatste wetenschappelijk werk, dat hij 
als de kroon beschouwde op al zijn onderzoekingen, te weten zijn 
»Doctrine of Phlogiston Establishedcc . 
Tijdens hij in ’t voorjaar van 1801 te Philadelphia vertoefde, kreeg 
hij een aanval van koorts, die zich later vaak herhaalde, zoodat hij 
zeer verzwakte en nooit geheel herstelde. Dientengevolge moest hij 
het werken in zijn tuin, waar hij veel vertoefde en een fraai uitzicht 
had op de rivier en het bekoorlijke landschap, opgeven. Doch met te 
meer ijver was hij in zijn laboratorium bezig, inzonderheid proeven 
nemend met de kort te voren door Volta geconstrueerde galvanische 
zuil. De uitkomsten dier proeven zond hij aan Nicholsons Journal . 
Ook de theologische studiën werden niet verwaarloosd, in weerwil dat 
door storingen in de spijsvertering zijn gezondheid zeer achteruitging. 
Zoo kon hij in 1802 zijn »Church History« uitgeven — zijn Engelsche 
vrienden hadden buiten zijn weten voor het noodige aantal inteekena- 
ren gezorgd — en schreef hij nog een verhandeling over »Jesus and 
Socrates compared.cc In ’t laatst van 1803 zelf gevoelend dat zijn einde 
naderde, gaf hij aan zijn geneesheer te kennen dat hij volkomen tevre- 
den zou zijn, als deze hem nog een half jaar in ’t leven hield, teneinde 
de uitgave zijner werken te kunnen voltooien. 
In ’t begin van 1804 waren zijn krachten zeer verminderd en 31 
Jan. schreef hij in zijn dagboek: »Den ganschen dag ziek, bijna drie 
uur lang niet in staat te spreken.« Toch was hij nog opgestaan en 
had in zijn laboratorium vuur aangelegd, maar zijn zwakte deed hem 
naar zijn studeerkamer terugkeeren. De volgende dagen voelde hij zich 
iets beter en corrigeerde nog proeven, wat hij ook op 4 Febr. nog 
