322 
LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
in zes deelen verscheen. De daarin beschreven onderzoekingen zijn 
voor een klein deel genomen te Leeds, voor het meerendeel evenwel 
te Calne, bij Lord Selborne. 
Volgens Thorpe, die een overzicht van het werk geeft, hebben 
weinige schrijvers hun lezers zoo volkomen in hun vertrouwen genomen 
als Priestley. Hij laat hen deelen in zijn twijfelingen, bezwaren en 
vergissingen en komt er rond voor uit als de uitkomst eener proef 
anders is, dan hij verwacht had. Men vergeeft de omslachtige en 
vaak taaie uiteenzetting, alsook de kleine trekken van zelfvoldoening, 
wegens de oprechtheid en eerlijkheid waarmee hij als eenig doel 
naar waarheid streeft. 
Van zijn voorgangers op het door hem bewerkte gebied, maakt 
Priestley slechts vluchtig melding. Niet evenwel ter bemanteling 
van hun verdiensten, maar omdat hij de geschiedenis van de kennis 
der luchtsoorten in een afzonderlijk werk wilde geven, op gelijke 
wijze als hij dit voor de elektriciteit gedaan had. 
Dat voornemen is evenwel niet tot uitvoering gekomen. 
Van wat wij gassen noemen, hadden de ouden eenige, zij ’t ook 
nooddruftige begrippen. Behalve van de lucht, noodig voor het dier- 
lijk leven en de verbranding, wist men iets van hier en daar uit 
den bodem opstijgende dampen, waarvan de inademing doodelijk 
was, ( Plin . Nat. Hist.. II, 95) of die zelf brandden of althans door 
een flambouw konden worden aangestoken (id. II, 95 en 110). Tot 
een verdere onderscheiding dan drieërlei: gewone lucht, stikluchten 
brandbare lucht kwam het niet vóór Priestley. 
Niettemin had deze voorgangers in de gasstudie, waardoor reeds 
vele bijzonderheden aan het licht waren gekomen. Vooreerst de Brus- 
selsche edelman Van Helmont (1577 — 1647), van wien de naam gas 
afkomstig is. Hij noemde zoo alle luchtsoorten, die van de dampkrings- 
lucht verschilden, en bestudeerde vooral de stiklucht, door hem gas 
sylvestre of soms ook gas carbonum geheeten. ’t Ontstaat volgens 
hem bij de gisting van bier en wijn en de verbranding van kool. 
In de natuur komt het voor in onderaardsche holen, zooals de honds- 
grot en is opgelost in de minerale wateren van Spa. Ook weet hij 
het kunstmatig te verkrijgen door kalksteen met azijn te overgieten. 
Naar men ziet is dit alles hetzelfde gas, ons koolzuur, doch door- 
dien hij er geen ander herkenningsmiddel voor had dan dit, dat 
daarin dieren stikten en vlammen uitdoofden, bracht hij verkeerde- 
lijk daartoe ook het gas, door zilver uit scheiwater ontwikkeld, door 
de verbranding van zwavel gevormd, en door de distillatie van sal- 
moniak met salpeterzuur voortgebracht. Men ziet hieruit dat hij 
