LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
323 
kleur en reuk voor minderwaardige kenmerken hield. Wellicht dat 
hij ze toeschreef aan bijmengsels. 
De meening, dat alle gassen in hoofdzaak identisch waren en de 
waargenomen verschillen slechts aan kleine verontreinigingen waren 
toe te schrijven, werd ook later nog herhaaldelijk door vele onder- 
zoekers aangenomen, zoo door Hales, Boerhaave, Baumé en zelfs 
Priestley schijnt aanvankelijk van ’t zelfde gevoelen geweest te zijn. 
Ook brandbaar gas kende v. Helmont en wist het te bereiden door 
droge distillatie van olie en andere organische stoffen ( gas pingué). 
Opmerking verdient, dat het woord gas (dat v. H. van chaos schijnt 
af te leiden, en men in verband heeft gebracht met gist en geest ) 
later zelden meer gebruikt wordt, (ook niet door Priestley) tot dat 
Macquer en Lavoisier het opnieuw invoerden, doch in meer alge- 
meenen zin dan Van Helmont, die alleen stiklucht en brandbare 
lucht zoo noemde. 
Na Van Helmont zijn het vooral Engelschen, die zich met gas-studiën 
bezig houden. Uit de beschrijving hunner proeven blijkt, dat som- 
migen hunner een groot aantal verschillende gassen onder handen 
hebben gehad. Het meeste wel Hales (1677 — 1761). Doch doorgaans 
ging hun onderzoek niet verder dan het beproeven of het gas brand- 
baar was of wel een vlam uitdoofde 1 ). Wat v. Helmont gas noemde, 
heet bij hem, op het voetspoor van Boyle, factitious air (kunstlucht) 
doch wordt door de meesten beschouwd als verontreinigde dampkrings- 
lucht. Black (1729 — 1799) evenwel beschouwt het koolzuur als ge- 
heel verschillend van gewone lucht, en toont aan dat het in verdich- 
ten staat voorhanden is in potasch, soda en krijt, reden waarom hij 
het vaste lucht noemt. Nadat Mayow (1645 — 1679) en Hales reeds 
beproefd hadden verschillen in dichtheid tusschen enkele gassen te 
bepalen, werd dit nauwkeuriger gedaan door Priestley’s tijdgenoot 
Cavendish (1731—1810), die (lucht == 4) voor koolzuur het soort- 
gew. 1.57 vond en voor waterstof, door hem als een afzonderlijk 
gas beschouwd, 0.09 2 ). 
Ziehier het voornaamste van ’tgeen vóór Priestley van de chemie 
der gassen bekend was. Veel is dat niet, wat ongetwijfeld voor een 
1) Hales kende een gas, dat zich met dampkringslucht verdichtte 
onder roodkleuring . Dit moet stikstofoxyde geweest zijn. 
Opmerking verdient dat deze predikant, vooral beroemd om zijn proe- 
ven over de opstijgende gasbeweging in de planten, door zijn iandge- 
nooten beter gewaardeerd werd dan zijn jongere collega Priestley. Hij 
heeft een fraai monument in de Westminster-abdij. 
2) De thans geldende cijfers zijn voor koolzuur 1.529 en voor water- 
stof 0.069. 
