LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
325 
diensten door Priestley aan de chemie bewezen. Nog zij aangestipt, 
dat hij tevens de eerste was die gassen, vooral als ze zeer oplosbaar 
in water waren, boven kwikzilver opving. 
’t Eerste door Priestley bestudeerd gas was het koolzuur geweest, 
dat hem vooral diende voor de bereiding van spuitwater, zooals 
boven (bladz. 300) is medegedeeld. Slechts dient nog vermeld, dat 
hij eens, in het denkbeeld het op deze wijze zuiver te verkrijgen, 
fijn gewreven kalksteen in een geweerloop verhitte en het ontwik- 
kelend gas in water leidende tot zijn verwondering waarnam, dat 
het daarin slechts ten deele oploste. Wat overbleef, ongeveer de helft, 
bleek een gas te zijn dat met een blauwe vlam brandde. 
Zooals wij thans weten was dit kooloxyde, ontstaan doordien het 
gloeiend ijzer de helft van de zuurstof aan het koolzuur onttrok. Dat 
aan Priestley de juiste verklaring ontging (naar de door hem om- 
helsde leer, zou het vaste lucht moeten zijn, die phlogiston aan het 
ijzer onttrokken had) kan niet verwonderen. Later, in Amerika, ver- 
kreeg hij het gas andermaal : eerst door verhitting van kool met 
hamerslag (ten deele geoxydeerd ijzer) en later door de inwerking 
van dit laatste op koolzure baryt. Hij schijnt het toen voor gephlo- 
gistiseerd water gehouden te hebben, weinig of niet verschillend van 
gewoon phlogiston (waterstof) en maakte er een wapen van tegen 
de volgelingen van Lavoisier. De ware samenstelling van het kool- 
oxyde is eerst in 1800 en 1801 aan het licht gebracht, resp. door 
Cruikshank in Engeland en Clément en Désormes in Frankrijk. 
Behalve in zijn laatste jaren, toen hij het phlogiston weer tot eere 
trachtte te brengen, liet Priestley zich bij zijn proefnemingen veel 
meer leiden door het toeval dan door een vooraf wel overwogen plan. 
Blijkens vele uitlatingen in zijn geschriften en nog meer in zijn brie- 
ven was hij zich van dat gemis aan logischen samenhang in zijn 
onderzoekingen zeer wel bewust. 
Duidelijk komt dit gebrek o.a. uit in zijn ontdekkingen aangaande 
de samenstelling der dampkringslucht. Niet alleen dat ze op zeer 
verschillende tijdstippen gedaan zijn, men ontwaart niet dat ze met 
elkander in een noodzakelijk verband staan. 
Zijn eerste belangrijke ontdekking op dit gebied is in 1771 gedaan 
en beschreven in het tweede hoofdstuk van meergenoemd werk, 
onder den titel: »Air in which Candles have burnedcc. 
Door Van Helmont wist men, dat lichten, die in een afgesloten 
ruimte branden, na eenigen tijd uitgaan en door Mayow, dat in de 
hierbij achterblijvende lucht niet alleen geen verbranding meer moge- 
