LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
327 
als het door de natuur bestemde middel beschouwend om, door haar 
omgekeerde werking op de atmosfeer, deze voor de ademhaling van 
levende en de rotting van doode dieren weer geschikt te maken. 
Hij meende evenwel nog een ander middel gevonden te hebben, 
waardoor de natuur de lucht voor het dierlijk leven bruikbaar houdt 
en wel door de beweging van zeeën en groote meren. Hij bevond 
namelijk, dat als hij bedorven lucht heftig met water schudde deze 
opnieuw geschikt werd voor de ademhaling. 
Dat hij deze proef verkeerd uitlegde is begrijpelijk. De juiste ver- 
klaring is deze, dat door het schudden met water koolzuur uit de 
bedorven lucht werd weggenomen. En, naar men weet, wordt in afge- 
sloten lucht de ademhaling niet eerst dan belemmerd als de zuurstof 
is opgeteerd, maar reeds veel vroeger, wanneer het koolzuurgehalte 
ongeveer gelijk geworden is aan dat van de lucht uit de longen. 
Uit de volgende proef, waardoor Priestley gewone in bedorven 
lucht veranderde, blijkt, dat hij stikstof bereidde zonder dit als een 
speciaal gas te erkennen. Reeds Hales had waargenomen, dat een 
met water gedrenkt mengsel van zwavel en ijzervijlsel gas uit de 
lucht opslorpt. Bij herhaling dezer proef vond hij dat »één vijfde of 
eerder iets meer« van de lucht opgenomen werd en dat de overblij- 
vende lucht iets lichter was dan dampkringslucht. Zij had geen wer- 
king op kalkwater en was ongeschikt voor de ademhaling. 
Ongeveer ter zelfder tijd werd de stikstof door Priestley’s land- 
genoot Rutherford als een afzonderlijk gas en bestanddeel der 
atmosfeer erkend. 
Een van de beste verhandelingen van Priestley is die over het 
door hem ontdekte stikstofoxyde. Dit gas was reeds dikwerf waar- 
genomen, zonder dat het als een afzonderlijke luchtsoort erkend werd. 
Priestley kwam tot deze ontdekking doordien hij in de Statical 
Essays van Hales van lucht las, door de werking van salpetergeest 
(salpeterzuur) op pyrieten verkregen en die dampkringslucht opslorpte 
onder roodkleuring. Afgaande op een uiting van Cavendish dat dit 
gas niet uit de pyrieten stamde, maar alleen uit ’t salpeterzuur 
en men het waarschijnlijk even goed zou verkrijgen door de inwer- 
king van metalen, vond Priestley in het koper een doelmatige stof 
om het gas uit salpeterzuur te ontwikkelen. Hij beschrijft de voor- 
naamste eigenschappen en weidt vooral uit over het gedrag van de 
nitrous air (een naam die hem maar half beviel, doch dien hij bij gebreke 
van een beter aan ’t gas gaf) tegen dampkringslucht. Hij bevond, 
dat een maat van dit gas en ongeveer twee maten dampkringslucht 
de grootste samentrekking geven en dat deze ongeveer één vijfde 
