328 LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
bedraagt van de ruimte door de lucht ingenomen. »Het is — zegt 
hij — bijzonder opmerkelijk, dat die opbruising en inkrimping, door 
> menging met nitrous air , alleen eigen is aan gewone of voor adem- 
jfhaling bruikbare lucht en dat wel — voor zoover ik uit een groot 
»aantal waarnemingen oordeelen kan — zeer ten naastenbij of geheel 
^evenredig aan haar geschiktheid voor dat doel , zoodat men door dit 
Dmiddel de deugdelijkheid van de lucht veel nauwkeuriger kan be- 
»oordeelen, dan door muizen of andere dieren daarin te laten leven. « 
Naar men ziet doet Priestley hier reeds (nog voor de ontdekking 
der zuurstof) een eudiometrische methode aan de hand, waarvan hij 
en inzonderheid ook Cavendish zich bediend hebben om, naar men 
meende de deugdelijkheid, in waarheid evenwel het zuurstofgehalte 
der lucht te meten. Hiermede werd de grond gelegd voor de kwan- 
titatieve lucht-analyse *). 
De uitvoerige bestudeering van het stikstofoiyde bracht hem ook 
tot de ontdekking van het stikstofoxydule. »Een zeer opmerkelijke 
»en geheel onverwachte verandering — zegt hij — onderging de 
»v>nitrous air« door ijzer (hij schudde het gas met vochtig ijzervijlsel). 
»Niet alleen maakte dit dat er een kaars in branden kon, maar de 
»vlam is vergroot , soms twee maal, enkele keeren vijf of zes maal 
)>zoo groot als gewoonlijk en toch gebeurde daarbij geen ontploffing. c< 
Later heeft hij dit nieuwe gas (door hem gedephlogistiseerde sal- 
peterlucht genoemd) uitvoeriger bestudeerd en er andere bereidings- 
wijzen voor gevonden, o.a. werking van ijzer, tin of zink op verdund 
salpeterzuur. De beste bereiding evenwel, verhitting van salpeterzure 
ammoniak, is van de Hollandsche scheikundigen, die mede bewezen 
dat het een lagere oxydatietrap van de stikstof is dan het stikstofoxyde. 
In de volgende verhandeling worden proeven beschreven, die licht 
hadden kunnen geven over de geaardheid van de dampkringslucht, 
doch die den trouwen phlogiston-vereerder niets verder brachten. Hij 
1) Priestley verzekerde, dat hij met zijn methode verschil in zuiver- 
heid vond tusschen de lucht in zijn laboratorium, nadat daarin eenige 
menschen vertoefd hadden, en de buitenlucht. Na de ontdekking van 
de zuurstof is zij door velen toegepast, totdat uit een grondig onderzoek 
van Cavendish, (1783) gebleken was dat haar vele gebreken aankleefden. 
Deze zelf bleef er niettemin getrouw aan en wist er zulke goede uit- 
komsten mee te verkrijgen, dat hij reeds tot de gevolgtrekking kwam 
dat het zuurstofgehalte der buitenlucht, waarvoor hij 20.84 pCt. vond, 
overal gelijk is. 
