LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
329 
verhit in boven water of kwik staande glazen lucht, waarin fijn ver- 
deelde kool zweeft met een brandglas, constateert de vorming van 
vaste lucht, die hij wegneemt met water of kalkwater, en meet het 
volume der overblijvende lucht. Ook stukjes lood en tin worden door 
hem op deze wijze verhit en in metaalkalken veranderd Wat hem 
in al die proeven treft is dit, dat het luchtvolume steeds met een 
vijfde afneemt en dat een verdere vermindering niet mogelijk is en 
dat de overblijvende lucht (stikstof) als ’t ware nieuwe eigenschappen 
had aangenomen. Het is voor ons thans moeilijk begrijpelijk, dat 
Priestley niet toen reeds op het denkbeeld kwam, dat de lucht uit 
minstens tweederlei gassen bestond, en hoe hij meenen kon dat hij 
in zijn proeven uit de lucht niet iets wegnam, maar integendeel, 
in weerwil van de volume-vermindering, daarin iets nieuws bracht, met 
name het phlogiston, dat aan de kool en de metalen onttrokken werd. 
Tot de door Priestley ontdekte gassen kan men ook het chloor- 
waterstofgas rekenen. 
Reeds in 1766 had Cavendish, toen hij beproefde koper in zout- 
zuur op te lossen, de ontwikkeling van een gas waargenomen, dat 
in aanraking met water snel weer verdween. Bij herhaling dezer 
proef kwam Priestley tot het besluit, dat het koper of eenig ander 
metaal niets met de gasontwikkeling te maken had, en het nieuwe 
gas, door hem acid air of marine acid air gedoopt, niets anders was 
»dan de damp of rook van den geest van zout (zoutzuur), hoewel 
»schijnbaar van zoodanigen aard, dat het niet verdichtbaar was door 
»koude, z.a. de damp van water of andere vochtencc. Hij kwam op het 
gelukkige denkbeeld het gas boven kwikzilver op te vangen, en beschrijft 
er de meest kenmerkende eigenschappen van, o.a. dat het opgeslorpt 
wordt door kool, dat het zwaarder is dan dampkringslucht en dat het 
nevels vormt aan de lucht, doordien het daaraan water onttrekt. Zelfs 
ontleedt hij het door elektrische vonken zoo ver, dat hij brandbare 
lucht (waterstof) verkreeg. 
Als men water met dit gas verzadigt, krijgt men, naar hij opmerkt, 
»den sterksten geest van zout dien ik ooit gezien heb, ... ijzervijlsel 
»lost er snel in op, de helft van het gas verdwijnt daarbij en de 
»andere helft wordt tot brandbare lucht, die niet door water w^ordt 
»opgeslorpt. Krijt in ’t gas gebracht, doet vaste lucht ontstaan. « 
Later vond hij nog de beste bereiding van dit gas, door de werking 
van zwavelzuur op keukenzout. 
De boven medegedeelde onderzoekingen zijn alle verricht vóór of 
in ’t jaar 1772. Bij te voegen zou nog zijn zijne waarneming over 
