330 
LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
een gas uit salpeter, doch ik verschuif dat tot de bespreking zijner 
ontdekking der zuurstof, waarbij ze behoort. 
De tweede afdeeling van ’t eerste deel beschrijft zijn proefnemin- 
gen van 1773 en ’t begin van 1774. ’t Belangrijkste daaruit is de 
beschrijving van de ontdekking van het ammoniakgas. 
’t Was Priestley ingevallen dat, evenals er een zure lucht was, 
door hem uit den geest van zout gedreven, er mogelijk ook een 
alkalische zou zijn, verkrijgbaar uit stoffen, die het vluchtig alkali 
bevatten 1 ). Hij vulde derhalve een fleschje met geest van salmoniak, 
verhitte dit met een kaarsvlam en ving boven kwikzilver de uitgedreven 
lucht op. Wat hij verkreeg was doorschijnend en werd niet verdicht 
toen hij het afkoelde. . . Te weinig naar zijn zin verkrijgend voor 
een uitvoerige studie, viel het hem in dat hij beter deed voor de be- 
reiding dezelfde stoffen te nemen, waaruit men geest van salmo- 
niak (< ammonia liquida) verkrijgt. Bijgevolg verhitte hij een vierde 
pond salmoniak met drie vierde pond gebluschte kalk en verkreeg 
door verwarming met een kaars een verbazende hoeveelheid gas. 
Nadat hij de groote oplosbaarheid in water bestudeerd had, »wasik 
^ongeduldig — zoo verhaalt hij — om te zien wat er gebeuren zou 
»als ik mijn nieuwe luchtsoort met andere samenbracht, die ik had 
»leeren kennen en in ’t bijzonder met de zure lucht. Mijn idee was, 
»dat aangezien de twee luchten van tegenovergestelden aard waren, 
»zij te zamen vermoedelijk een neutrale lucht zouden opleveren, die 
»misschien wel precies dezelfde kon zijn als de gewone lucht. Maar 
»niet zoodra kwamen de twee luchtsoorten met elkaar in aanraking, 
»of er ontstonden fraaie witte wolken, die ’t geheele vat aanvulden. 
»Toen de wolken verdwenen waren, bleek het dat een vast wit 
5>zout ontstaan was, waarin ik het gewone salmoniak herkende, een 
^verbinding dus van de zure met de alkalische lucht. « De proef, 
dikwijls op verschillende manieren herhalende, maakte hij uit de 
ongelijke bewegingen van de wolk terecht op dat de alkalische lucht 
soortelijk lichter moest zijn dan de zure. Niet weinig verbaasd was 
hij door de waarneming dat de alkalische lucht eenigszins brand- 
baar was. 
1) Zooals Kopp meedeelt, had Hales reeds in 1727 salmoniak met 
kalk in een met water afgesloten pneumatischen toestel verhit, doch 
wegens de groote oplosbaarheid van ’t ammoniakgas geen luchtontwik- 
keling waargenomen. Integendeel, bij ’t eindigen der proef was het water 
opgestegen in het vat dat het salmoniak en de kalk bevatte. 
