LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
331 
Tot nog toe had Peiestley in zijn boek opzettelijk nagenoeg alleen 
feiten meegedeeld, doch aan ’t slot van zijn eerste deel gaat hij er 
toe over zijn denkbeelden te ontwikkelen, hoe het door hem gevondene 
uit de phlogiston-theorie te verklaren is. Daarbij laat hij aan zijn 
verbeelding den vrijen teugel, zóó dat hij zelfs zijn vrees uit dat de 
lezer, die hem tot nog toe voor een dry experimenter zal gehouden 
hebben, hem nu zal gaan beschouwen als een visionary theorist. 
De dampen van brandende zwavel en de oplossing daarvan in water 
waren lang bekend geweest vóór Priestley. Toch was deze de eerste 
die het zwaveligzuur, of juister gezegd zwaveldioxyde, als gas ver- 
kreeg en bestudeerde. De beschrijving daarvan vult het eerste hoofd- 
stuk van het tweede deel. 
Aanleiding tot dit onderzoek was het denkbeeld van Priestley 
dat, evenals zoutzuur, vitrioololie bij verhitting een luchtsoort zou 
ontwikkelen. Werkelijk lukte de proef, nadat Mr. Lane het vermoe- 
den had geopperd dat men bij het zuur olijfolie moest voegen. Hij 
ving het gas boven kwikzilver op, evenals hij het chloorwaterstofgas 
gedaan had. Vermoedend dat de werking der olijfolie in een afstaan 
van phlogiston aan de vitrioololie bestond, besloot hij dat alle stoffen 
rijk aan phlogiston, zooals beenderenkool, bruikbaar zouden zijn. Met 
deze laatste ging zelfs de gasontwikkeling regelmatiger. Nadat hij 
bevonden had dat meerdere aan phlogiston rijke stoften de vitrioololie 
in staat stelden gas te ontwikkelen, beproefde hij of verhitting alleen 
niet voldoende was. Ziende dat dit niet ging, verwijderde hij teleur- 
gesteld de brandende kaarsen. Vóórdat hij tijd had de geleidingsbuis 
tusschen ontwikkelingsflesch en kwikbak los te maken, werd (tenge- 
volge van den door de afkoeling verminderden druk) eenig kwikzilver 
opgezogen. »Niet zoodra was dit met het heete zuur in aanraking 
))gekomen, of de flesch werd gevuld met witte dampen, een verbazende 
»hoeveelheid gas werd ontwikkeld, de geleidingsbuis brak in vele stuk- 
»ken en een gedeelte van ’t heete zuur trof mijn handen en brandde die 
»zoo vreeselijk, dat het effect daarvan nog heden zichtbaar is. De bin- 
nenkant van ’t glas was gevoerd met een witte zoutachtige stof 
»(zwavelzuur-kwikoxyde) waarvan een verstikkende reuk (van zwa- 
»veligzuur) uitging. c( Uit dit ongeluk trok hij de leer, dat sommige me- 
talen hun phlogiston aan heete vitrioololie konden afstaan, en in ’t 
vervolg bereidde hij het nieuwe gas door in de flesch aan ’t zwavel- 
zuur eenig kwikzilver toe te voegen, of ook, wat even doelmatig 
bleek, koper. Sterk verhitten was alsdan onnoodig. 
Deze door Priestley op pijnlijke wijze gevonden bereiding geeft 
