334 
LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
»met behulp van de lens gemakkelijk ging. Toen ik ongeveer drie of 
»vier keer het volume van mijn materialen verkregen had, liet ik er 
»water bijkomen en vond dat dit daarvan niets opnam. Doch wat 
»mij meer verbaasde dan ik zeggen kan, was dat een kaars in deze 
»lueht met een opmerkelijk sterke vlam brandde, zeer veel gelijkend 
v)op de vergroote vlam, waarmee een kaars dit doet in nitrous air, dat 
»met ijzer of zwavellever behandeld is (d.i. in stikstofoxydule). Aan- 
»gezien die laatste luchtsoort de eenige was, waarin ik dit merkwaar- 
dig verschijnsel had waargenomen, en ik wist dat de mercurius cal- 
y>cinatus zonder hulp van salpeterzuur bereid was, kon ik mij de toe- 
bracht in ’t geheel niet verklaren.cc 
Zooals hem later bleek, brandde de kaars zelfs met veel meer glans 
in het nieuwe gas dan in stikstofoxydule en een gloeiend gemaakt 
houtje met even schitterend licht als papier dat met salpeter ge- 
drenkt was. 
Uit gewoon rood praecipitaat, d.i. kwikoxyde bereid door verhit- 
ten van salpeterzuur-kwdk, verkreeg Priestley eveneens gas met 
dezelfde eigenschappen en besloot daaruit dat het gas van salpeter- 
achtige natuur was. Daar het eerst gebezigd kwikoxyde het eveneens 
gaf, moest dit ook in de lucht voorkomen. 1 ) Om zeker te gaan raad- 
pleegde hij Mr. Warltire, »a good chemist and lecturer in Natu- 
ral Philosophy«, die hem een rood kwikoxyde gaf, w T aarvan ’t volko- 
men zeker was, dat het alleen door verhitting aan de lucht bereid was. 
Ook hieruit verkreeg hij wederom hetzelfde gas, zelfs meer dan vroeger, 
doordien hij de verhitting langer voortzette. „Een niet al te groote 
^scepticus — zegt hij — zou nu overtuigd zijn, maar toen ik daarna 
»in October te Parijs was, waar verscheidene uitstekende chemici 
heette ook: mercurius of hydrargyrus praecipitatus raber, d.i. rood kwik, 
dat zijn vluchtigheid verloren heeft. Reeds Boyle wist dat het door 
sterker verhitten (onder verlies van een vurige of zoutachtige stof, be- 
weert hij) weer tot metalliek kwik werd. En in ’t zelfde j aar dat Priest- 
ley zijn ontdekking deed, toonde Bayen in Frankrijk aan, dat de kwik- 
kalk onder gasontwikkeling, in kwik terugging, alleen door hitte, zonder 
dat men phlogistonhoudende stoffen (m.a.w. reductiemiddelen) bijvoegde. 
Het kwik woog, naar hij bevond, juist zooveel minder als ’t gewicht der 
ontwikkelde lucht bedroeg. Hij besloot daaruit dat de phlogistontheorie 
beperking behoefde, tenzij men wilde aannemen dat kwikkalk geen ware 
kalk was. Had hij de ontwikkelde lucht nader onderzocht, dan zou hij 
mede de zuurstof ontdekt hebben. 
1) Reeds een eeuw vroeger had Mayow als bestanddeel der lucht een 
spiritus nitro-aèreus aangenomen. Of Priestley met diens verhandeling 
bekend was, blijkt niet. 
