338 
LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
Zijn speciaal gebied was de pneumatische chemie en de thans vol- 
gende verhandeling in het 2de deel is dan ook weer belangrijker. Zij 
heeft de Fluor acid air tot onderwerp: »een door Mr. Scheele, een 
»Zweed, ontdekt lichaam, reden waarom het vaak Swedish acid ge- 
»noemd wordt.« 
Dat men met poeder van het mineraal vloeispaat glas kon etsen 
door het met vitrioololie aan te mengen, was lang bekend. De ont- 
dekking daarvan wordt toegeschreven aan den Neurenberger kunste- 
naar Heinrich Schwanhardt (1670). In 1768 had Marggraf vloei- 
spaat met zwavelzuur uit een glazen retort gedistilleerd en ’t ont- 
wikkelend gas in water opvangend een aarde verkregen, die hij voor 
vluchtig en afkomstig uit het vloeispaat hield. Scheele, die 1777 deze 
proef herhaalde, kwam de juiste toedracht reeds iets nader op ’t 
spoor. Volgens hem maakt het zwavelzuur uit het vloeispaat een vluch- 
tig zuur vrij, dat aan kalk gebonden was, doch in ’t water komend 
daardoor gefixeerd wordt en de kiezelaarde doet ontstaan. ’) 
Priestley ontwikkelde het gas eveneens door verwarming van 
vloeispaat met zwavelzuur in een glazen retort, doch verkreeg het 
als zoodanig doordien hij het boven kwik opving. Eerst daarna bracht 
hij er water bij. »Het is - schrijft hij — zeer amusant te zien hoe 
»elke gasbel, die door het kwik het water bereikt, als ’t ware oogen- 
»blikkelijk in steen veranderd wordt. (( Sommige personen, voor wie 
hij de proef nam, konden er wel een uur naar zitten kijken. 
Dat hij in de verklaring van het verschijnsel niet slaagde, kan niet 
verwonderen. Hij bemerkte wel is waar, ’tgeen aan zijn voorgangers 
ontgaan was, dat het glas der retort aangetast werd, doch kwam niet 
op het denkbeeld dat daaruit de afgescheiden aarde kon stammen. 
De eerst langzamerhand opgehelderde toedracht (waaraan vele onder- 
zoekers aandeel hadden tot aan Berzelius toe, in 1823) komt — het 
moge kort herinnerd worden — op ’t volgende neer. Het zwavelzuur 
zet zich met het vloeispaat (fluorcalcium) om tot calciumsulphaat, dat 
in de retort blijft en tot fluorwaterstof die vervluchtigt. Voor zoo ver 
die laatste evenwel het glas treft, ontneemt zij daaraan kiezelzuur, 
waarmee zij zich omzet tot fluorkiezelgas en water, dat door ’t 
sterke zwavelzuur gebonden wordt : 
1) In ’t algemeen schreef hij aan water ’t vermogen toe zuren te 
fixeeren, doelende op de kookpuntsverhooging, die rookend salpeterzuur, 
rookend zwavelzuur enz. door vermenging met water ondergaan. Doch 
vloeispaatzuur is, volgens hem, ’teenige waarvan de fixatie zoo ver gaat, 
dat een eigenlijke aarde ontstaat. 
