342 
LEVEN EN WERKEN VAN JOSEPH PRIESTLEY. 
groot werd en dat er brandbare lucht (waterstof) ontstond, geheel 
overeenkomend met het phlogiston, gelijk hij dat door de behandeling 
van metalen met zuren verkregen had. Dat tegelijkertijd nog een 
ander gas ontstond (stikstof) ontgaat aan zijn aandacht en ook geeft 
hij de volumevergrooting te klein op. Dit laatste is niet te verwon- 
deren, want de ontleding gaat langzaam en geeft zelfs (door ornkee- 
ring der reactie: vereeniging van H en N tot NH g ) nooit precies 
verdubbeling van ’t volume. Toch was de door hem verkregen hoe- 
veelheid waterstof groot genoeg om hem ten uiterste te verbazen. 
Uit de geringe brandbaarheid van ammoniak-gas had hij toch ver- 
moed, dat de hoeveelheid phlogiston (waterstof) in ammonia voor- 
handen veel minder groot moest zijn. 
Het vijfde deel eindigt met een physisehe verhandeling »over het 
geluid in verschillende luchtsoorten«. De proeven werden genomen 
met een klok, die onder de stolp van een luchtpomp geplaatst was en 
die hij door neerdrukking van een koperen stang een keer of twaalf 
achtereen kon laten slaan. Achtereenvolgens werden in de stolp ver- 
schillende gassoorten gebracht en de afstanden bepaald, waarop ’t 
geluid der slaande klok nog gehoord kon worden. Hij besluit uit die 
proeven, dat de sterkte van ’t geluid onafhankelijk is van den che- 
mischen aard van ’t gas en geheel bepaald wordt door zijn dichtheid. 
»In brandbare lucht is ’t geluid nauwelijks sterker dan in een tame- 
lijk goed vacuum en deze lucht is tien maal ijler dan gewone lucht. 
»In vaste lucht was ’t geluid veel sterker dan in gewone lucht, zoo- 
adat het ongeveer nog de helft verder kon gehoord worden, en deze 
»lucht is ongeveer in dezelfde hoeveelheid dichter dan gewone lucht. 
»Ook in gedephlogistiseerde lucht was ’t geluid sterker, en naar ’t 
»mij voorkwam zelfs meer dan in reden van haar hoogere dichtheid; 
»maar ik kan niet beweren dat ik daarvan volkomen zeker ben.cc 
De voorrede van ’t in 1786 verschenen zesde en laatste deel is 
opmerkelijk, omdat daaruit duidelijk blijkt, dat zijn werk op natuur- 
kundig gebied in Engeland hooger geschat werd dan zijn theologisch 
geschrijf. Hij verdedigt zich daarin tegen de beschuldiging, dat hij 
aan het laatste te veel tijd besteedde door de opmerking, dat de 
theologie en niet de natuurkunde zijn eigenlijk vak was en dat bovendien 
de proefnemingen, vereischt om enkele zinnen in dit werk te kunnen 
schrijven, hem veel meer tijd hadden gekost dan geheele hoofdstuk- 
ken uit zijn godgeleerde geschriften. 
’t Eerste opstel in dit deel bevat de beschrijving van proeven ter 
verdediging van de leer van het phlogiston Volgens Thorpe zijn ze 
