10 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
CHEMIE. 
Onderzoekingen over de natuurlijke of kunstmatige kleur van 
eenige edelgesteenten onder radioactieve invloeden. De natuurlijke 
edelgesteenten zijn gewoonlijk schitterend, doorschijnend, hard en weinig 
veranderlijk door inwerking van lucht en water. Bij over het algemeen 
gelijke chemische samenstelling toonen zij verschillende kleuren, die 
dikwijls zeer gezocht zijn. In de eerste plaats is door Berthelot een 
onderzoek ingesteld omtrent het violetkleurige kwarts dat men amethist 
noemt. De kleur wordt toegeschreveh aan de aanwezigheid van mangaan, 
dat daarin voorkomt bij een gehalte van enkele duizendste deelen. De 
tint is het gevolg van overoxydatie van het mangaan. Men wist echter 
niet hoe die overoxydatie in de diepte der aarde, waarin geen licht 
doordringt, heeft plaats gehad. Dit is nu door het onderzoek vati Ber- 
thelot opgehelderd en de studie kon uitgestrekt worden over de kleur 
van een zeker aantal edelgesteenten. Het eerst heeft hij onderzocht na- 
tuurlijken amethist, afkomstig van Brazilië en bestaande uit góed ge- 
vormde kristallen van enkele millimeters zijde. Deze kristallen werden 
verhit op omstreeks 300° onder in een aan één uiteinde gesloten buis, 
terwijl het andere einde open was. Hierbij worden de kristallen ont- 
kleurd, maar blijven volkomen doorschijnend, en dit blijven zij ook na 
bekoeling. De kristallen, die gedurende twee maanden in de lucht be- 
waard waren en zelfs gedurende 70 uren aan een dikwijls feilen zonne- 
schijn waren blootgesteld geweest, waren nog altijd kleurloos. 
De ontkleuring door de warmte kan toegeschreven worden aan de 
omzetting van de sporen overgeoxydeerde (waarschijnlijk zouten van 
sesquioxyde) mangaanverbindingen, die de kristallen bevatten, in kleur- 
looze protoxydezouten. Deze omzetting heeft plaats met verlies van 
zuurstof. Het verlies aan zuurstof kan niet aan een reduceerende wer- 
king van de vlam toegeschreven worden, omdat het kwarts door den 
wand der glazenbuis daartegen beschut was. 
Het vrijkomen van de zuurstof is gemakkelijk te begrijpen aan de 
oppervlakte der kristallen, maar in de diepte van enkele millimeters 
wordt de ontkleuring begrijpelijk als men bedenkt, dat deze kristallen 
geen homogene massa vormen, maar bestaan uit op elkaar geplaatste 
en in elkaar gevoegde plaatjes. Hiertusschen zijn uiterst kleine tusschen- 
ruimten, die echter door verwarming grooter worden. Daarin zou de 
zuurstof, die bij de ontkleuring vrij wordt, zich kunnen ophoopen en 
verder min of meer langzaam zich een weg naar buiten kunnen banen. 
Men zou ook kunnen aannemen, dat er een moleculaire beweging 
van het gas plaats had door de glasachtige massa, die er homogeen 
