48 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
volgd door een verlengde exspiratie, als eene krampachtige contractie 
der inspiratiespieren, na een periode van oppervlakkig ademen. Oorzaak 
kan zijn vermoeienis, slaperigheid, verveling, honger, moeilijke vertering, 
eentonigheid der indrukken; het is aanstekelijk en kan veroorzaakt 
worden door zien en hooren gapen of door een herinneringsbeeld. Bij 
ergographische proeven trad gapen nooit gedurende het werken op, 
steeds slechts in de rusttijden. Trad het in de tweede helft van den rust- 
tijd op, dan werd het opgevolgd door een vermindering in den arbeid 
en wanneer, tengevolge van vermoeienis, de arbeid alreeds verminderd 
was, werd dit erger door het gapen, welke vermindering weder ver- 
dween, indien niet vernieuwd gapen optrad. 
( Compt . rend. Soc. d. Biol ., LIX, 11.) A. s. 
Phototaxis. Eenzijdige beleedigingen en asymmetrische prikkelingen 
van het tegment en van de zintuigen van insekten veroorzaken gemak- 
kelijk rotatiebewegingen . Bethe en Holmes bestudeerden de manege- 
bewegingen welke veroorzaakt worden door ongelijke belichting van 
beide oogen, Axenfeld constateerde eene betrekking tusschen het pho- 
totropisme en den zin dier bewegingen, terwijl ïtaDL vaststelde dat de 
belichting van één oog invloed had op den spiertonus van dezelfde 
lichaamshelft. Bohn vond rotatiebewegingen van oculairen oorsprong 
bij anneliden en gastropoden, alsook bij crustaceeën en visschen . Bij de 
anneliden verandert bij de manegebewegingen de diameter der krom- 
ming van de baan in tegenovergestelden zin als het onderscheid in 
belichting van beide oogen. De zin der plaatsverandering wijzigt zich 
synchroon met eb en vloed en kan soms door plotselinge vermindering 
van belichting veranderen. Bij de gastropoden wordt hetzelfde gevonden, 
en keert de zin der plaatsverandering om, wanneer het dier aan den 
onderkant van eenig voorwerp kruipt. Vertoonen de zeesterren manege- 
bewegingen, de meeste crustaceeën beantwoorden de verwijdering van 
een oog ook nog met rotatiebewegingen, rolbe wegingen en eene neiging 
voor het verticale vlak. Carcinus maenas vertoont, na verlies van een 
oog, bewegingen loodrecht op de vroegeren; zelfs maakt dit dier een 
rotatiebe weging om zijn as, wanneer momentaan met een zijner oogen 
in de schaduw komt. Bij Platyonichus latipes ontstaan rotaties bij onge- 
lijke belichting der oogen. Ook bij visschen zijn analoge verschijnselen 
waargenomen: na verwijdering van een oog kromt het lichaam zich 
met de concaviteit naar den kant van het aanwezige oog, terwijl ook 
de sagittale vlakte naar dien kant geneigd is; vaak treden hierbij rol- 
bewegingen gedurende korter of langer tijd op. 
( Compt . rend. Soc. de Biol., LVIII, 15, 714.) 
A. S. 
