WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
93 
nomen. Sporeloosheid ontstaat wanneer öf de sporangiën steriel blijven 
en aan hun top rechtstreeks tot prothalliën uitgroeien, of wanneer de 
toppen en randen der bladeren zulke prothalliën voortbrengen. De cellen 
van deze hebben dan kernen met het zoogenaamde vegetatieve aantal 
chromosomen. Die prothalliën zijn soms vliezig, zooals de gewone, soms 
knolvormig. Bij P. Filix-femina var. clarissima Jones komen beide vormen 
voor en kunnen beiden antheridiën en archegoniën maken. De laatste 
lokken de spermatozoën aan, evenals in normale gevallen, maar een be- 
vruchting treedt niet in ; de eicellen sterven af. Uit de prothalliën ont- 
staan echter door knopvorming jonge plantjes. In de gelijknamige va- 
riëteit P. F. f. clarissima Bolton ontstaan de prothalliën eveneens apospoor, 
maar hier groeien de eicellen, zonder bevruchting, tot de jonge varen- 
planten uit. Hetzelfde is het geval bij Scolopendrium vulgare crispum Drum- 
mondae. 
Een ander geval vindt men bij Aspidium Filix mas polydactyla Wills. 
Hier ontstaan sporen op de gewone wijze onder reductie van het aantal 
kern-chromosomen en ontkiemen de prothalliën eveneens op de gewone 
wijze. Maar antheridiën en archegoniën worden slechts bij uitzondering 
voortgebracht. De cellen, die tot deze behoorden uit te groeien doen dit 
niet, maar kunnen onmiddellijk, onder bevruchting, kiemen leveren. 
Wanneer namelijk een archegoniale en een antheridiale prothalliumcel 
naast elkander liggen, oefent de eerste op de kern der laatste een aan- 
trekking uit, tengevolge waarvan deze de scheidingswand doorboort, in 
de vrouwelijke cel doordringt en met haar kern copuleert. Uit dit uiterst 
rudimentaire bevruchtingsproces ontstaat dan de moedercel voor de jonge 
varenplant. 
In de gelijknamige variëteit Asp. F. m. polydactyla Dadds geschiedt 
alles in hoofdzaak op dezelfde wijze. Maar in Asp. F. m. cristata apospora 
groeien de prothalliën talloos uit de bladranden, dus zonder sporevor- 
ming. Zij hebben de hartvormige gedaante van gewone voorkiemen, ma- 
ken rijkelijk antheridiën, doch geen archegoniën. De kiem voor de jonge 
plant ontstaat door knopvorming, waardoor hij terstond het vegetatieve 
aantal chromosomen heeft, dat in het prothallium bleef bestaan. 
Aposporie gaat dus gepaard met een ontstaan der kiem zonder be- 
vruchting, hetzij vegetatief, hetzij uit de eicel van een archegonium. 
Wanneer echter normale sporen gevormd worden, kan de gewone be- 
vruchting uitermate gereduceerd worden, maar geheel achterwege blijven 
kan zij niet, omdat anders het vegetatieve aantal der chromosomen niet 
zou kunnen hersteld worden. (J. B. Farmer en L. Digby, Annals of 
Botany, Vol. XXI, p. 161, April 1907.) D. v. 
