16 
ANTOINE LAURENT LAVOISlElt. 
dubbele beliep; de Staat intusscben behaalde slechts voordeel in schijn. 
De maatschappij behoefde voor salpeter niet meer dan zeven sols per 
pond te betalen, maar daar die prijs te laag was, moest de schat- 
kist de salpeter-handelaars schadeloos stellen en daarenboven nog jaar- 
lijks aan de maatschappij 27000 livres uitkeeren als vergoeding voor 
mogelijke schade bij de fabrikatie , door brand of ontploffing. 
Dit stelsel verzekerde niet eens eene voldoende leverantie in tijd 
van oorlog; in geen geval kon de Staat meer dan een millioen pond 
kruit vorderen en indien er meer noodig was , moest men maar zien 
hoe men er aan kwam. De maatschappij , welker contract slechts zes 
jaa-r liep , had er geen belang bij de nationale salpeter-productie te 
verhoogen en in den zevenjarigen oorlog kocht de regeering dit zout 
van de Hollanders voor 25 sols het pond , terwijl de prijs van het 
buskruit tot drie livres het pond steeg. Deze hooge prijs werd eene 
van de oorzaken van den vrede van Parijs in 1763. 
Daar de »fermiers des poudres et salpêtres”, die het monopolie van 
verkoop van buskruit en salpeter hadden , daarenboven soms 30 pet. 
van hun kapitaal maakten , gaf lavoisier den minister turgot den 
raad de buskruit-fabrikatie , voor rekening van den Staat , op te dragen 
aan administrateuren. Hij zelf werd met babaut de glatigny, clouet 
en le faucheux tot » régisseur des poudres et salpêtres” benoemd. Turgot 
en lavoisier hoopten op deze wijze het volk te bevrijden van de 
drukkende en noodelooze belasting, door de salpeter-handelaars geheven, 
der schatkist de voordeelen van het monopolie van den buskruit-verkoop 
te bezorgen en de nationale salpeter-productie te verhoogen ; dit drie- 
ledig doel werd volkomen bereikt. 
Het zou ons te ver voeren , wanneer wij uitvoerig in het licht 
wilden stellen , hoe verdienstelijk in alle opzichten , lavoisier zich 
ook in dezen werkkring maakte. Op zijn advies schreef turgot in 
1778 de Académie des Sciences aan, een prijs uit te loven voor het 
beste antwoord op de vraag: » Welke is de voordeeligste wijze van 
salpeter-productie ? 
Hij en zijn ambtgenooten kozen hunne ondergeschikten met groote 
zorg; zij moesten zich onderwerpen aan een examen, dat over schei- 
kunde , de mathematische wetenschappen , de constructie van kruit- 
molens en de salpeter-raffinage liep. De vruchten bleven niet uit ; 
na een zevenjarig beheer steeg de salpeter-productie van 1,600,000 
tot 3,770,000 pond; de draagkracht, die vóór 1775, 136 a 155 
meters moest beloopen, bereikte in 1778, 224 a 253 meters. In 
