42 
ANT01NE LAURENT LAVOISIER. 
»Het leerstelsel van lavoisier steunde op de werking eener stoffe, 
die voor eene zinnelijke daarstelling vatbaar is. . . Uit deze tegenover- 
stelling ziet men duidelijk , dat de grondstellingen , waarop beide deze 
groote mannen hunne leerstelsels gebouwd hebben , lijnrecht tegen 
elkander aanloopen ; dat overal waar stahl eene uitdrijving van het 
phlogiston aanneemt , volgens lavoisier eene aantrekking van de grond- 
stoffe der zuivere lucht plaats heeft en omgekeerd , waar volgens 
stahl eene bijvoeging van phlogiston vereischt wordt, lavoisier eene 
uitdrijving van de zuivere lucht proefondervindelijk bewijst. 
» Volgens het leerstelsel van stahl konde men onmogelijk het ver- 
meerderde gewicht der metaalkalken en de vermindering der lucht 
verklaren. Lavoisier toonde daarentegen beiden op eene onwederleg- 
bare wijze” L 
Lavoisier dankte zijne onafhankelijkheid van inzicht aan de wijs- 
begeerte van coNDiLLAC. Met hem verwierp hij de leer der aprioristische 
meeningen en spoorde de waarheid op door waarneming en experiment. 
»Je me suis imposé la loi de ne procéder jamais que du connu a 
1’inconnu , de ne déduire aucune conséquence , qui ne dérive immé- 
diatement des expériences et des observations”. Men vindt dezen 
zelfden gedachtengang in de voorrede van zijn : Traité élémentaire de 
chimie , pj'ésenté dans un ordre nouveau et d'apr'es les découvertes modernes 
(1789). 
In 1777 deelde hij zijne beschouwingen mede over den aard der 
gassen 1 2 ; voor hem beteekenen de woorden , lucht , damp , luchtvormige 
vloeistoffen , denzelfden toestand der stof ; alle vluchtige lichamen gaan 
in damp of lucht over onder den invloed van warmte; luchtvormige 
vloeistoffen ontstaan uit de vereeniging van vuurstof met een vluchtig 
lichaam. Daarenboven gaf hij de beteekenis der drukking aan , ten 
opzichte van het verschijnsel der verdamping: »La tendance des corps 
volatils a se vaporiser est en raison directe du dégré de chaleur, 
auquel ils sont évaporés et en raison inverse du poids et de la pres- 
sion qui s’oppose a leur vaporisation”. 
Door de veerkrachtige luchtvormige vloeistoffen , lucht en kool- 
zuur, die gasvormig blijven onder de voorwaarden van temperatuur 
en drukking , waaraan men destijds kon voldoen , te vergelijken met 
1 Deiman. Redevoering enz. bl. 371. 
2 De la combinaison de la matière du feu avec les fluides évaporables et de la for- 
malion des fluides élasliques aériformes. (Mém. Acad. jjour 1777.) 
