IN DE WESTPHA ALSCI1E KALKBERGEN. 
249 
het zwarte goud naar boven. Toen de steenkool zich vormde, hadden 
er reeds belangrijke veranderingen plaats gegrepen in de boven ge- 
schetste toestanden aan de oppervlakte der aarde. 
Door de verschillende reeds beschreven werkingen van het water 
en van de zeedieren waren de droge gedeelten niet alleen grooter 
geworden , maar hadden zij ook reeds groote verscheidenheid van vorm 
verkregen. 
Hunne oppervlakte , die reeds geruimen tijd blootgesteld geweest 
was aan den invloed van weer en wind , begon bergen en dalen , 
ondiepe binnenwateren en moerassige vlakten te vertoonen. Vooral 
in de laatste en aan de uitgestrekte moerassige stranden , die bij eiken 
vloed mijlen ver onderliepen , ontwikkelde zich een reusachtige en 
ongekend weelderige plantengroei. Onder den invloed der warme , voch- 
tige lucht, die zoo rijk was aan koolzuurgas, ontstond een flora, 
van wier eigenaardig gevormde en reusachtige vertegenwoordigers wij 
ons nauwelijks een duidelijke voorstelling kunnen vormen. In de over 
de geheele aarde verspreide moerassen groeiden Calamieten of paarde- 
staarten die 2 M. en varens, die 12 M. hoog werden. Geweldige, nu 
uitgestorven woudreuzen , aan wie in het plantenstelsel een plaats 
toekomt tusschen de sporeplanten en de zaadplanten , vormden ondoor- 
dringbare wouden. Daartoe behoorden de Sigillariën , zoo genoemd naar 
de stempel- of zegelvormige lidteekens der afgevallen bladeren. Verder 
de Lepidodendrons of schubboomen. Hunne zich telkens gaffelvormig, 
in tweeën vertakkende stammen met als schubben aangedrukte bladeren , 
werden soms 30 M. hoog en 2 M. dik. Men vindt ze nog , doch ge- 
heel plat gedrukt, aan de grenzen der steenkoolbeddingen. Zulke planten 
groeiden snel , daar de lucht zoo warm , zoo vochtig en zoo rijk aan kool- 
zuurgas was. Zij leefden echter, overeenkomstig de natuurwet geldend 
voor alle organismen , des te korter , naarmate zij zich spoediger ont- 
wikkelden. Zoo stierven dan zulke wouden om onmiddellijk door nieuwe 
geslachten vervangen te worden. Op deze wijze konden zich gewel- 
dige massa’s doode planten verzamelen. Werden deze nu door water 
en daarin bezinkende kleilagen van de lucht afgesloten , dan waren 
de voorwaarden, waaraan voor de vorming van steenkool voldaan 
moest worden , vervuld. Dat kan licht gebeuren , hetzij wegens de 
eigenaardige groeiplaatsen of tengevolge van een daling onder de 
oppervlakte der zee. 
De meening , volgens welke de steenkool ontstaan zoude zijn op den 
bodem der volle zee , op groote diepte , uit door stroomingen bijeen- 
