250 
IN DE WKSTPH A ALSCH E KALKBERGEN. 
gebrachte overblijfselen van planten , kan niet meer gehandhaafd wor- 
den. Men herkent aan de oppervlakte van stengels en bladeren uit 
de steenkool bijzonderheden der structuur , die bij een eenigszins langer 
verblijf van doode plantendeelen in water geheel verdwijnen moeten. 
Ook ziet men wel , onder steenkoolbeddingen , wortels en onderste 
stengeldeelen van planten nog rechtop in de onderlaag staan , op 
de plaats waar de planten groeiden. Aan de rotsachtige kust van 
Nieuw-Schotland treft men 18 , door kleilagen van elkander gescheiden , 
steenkoolbeddingen boven elkander aan. In elke van die kleilagen 
komen wortels en nog daaraan verbonden , rechtopstaande stengel- 
deelen van steenkoolplanten voor. Dit eigenaardig verschijnsel bewijst 
ook , dat de steenkoolperiode een zeer langen duur gehad moet heb- 
ben. Telkens als zich eene van die achttien steenkoolbeddingen gevormd 
had, kwam de grond door daling of overstroomingen onder water, 
anders had zich daarop geen kleilaag kunnen vormen. Voordat zich 
de planten voor een volgende steenkoolbedding konden ontwikkelen , 
moest natuurlijk de grond weer droog geworden zijn en dit moest 
zich ten minste achttien malen herhaald hebben. Nu hebben zulke 
rijzingen en dalingen van den bodem slechts langzaam plaats, gemid- 
deld één meter in de honderd jaren. Alleen bij aardbevingen kunnen 
de verticale verplaatsingen grooter zijn , maar dan komen zij nooit 
over een groote uitgestrektheid voor. 
Daar, waar de steenkoolformatie , in geologische beteekenis, vol- 
komen ontwikkeld is , herkent men drie verdiepingen. Deze verschillen 
genoeg van elkander, om een duidelijke onderscheiding mogelijk te 
maken en te rechtvaardigen. 
Onderop vinden wij koolkalk , een harde , door teerachtige verko- 
lingsproducten donkerblauw gekleurde kalksteensoort. Zij wordt ge- 
bruikt onder den naam van hardsteen. De eigenaardige lucht, die 
men waarneemt als men er met een hamer op klopt , is het gevolg 
van de warmte, die de teerachtige kleurstof gedeeltelijk doet ver- 
dampen. In het zuiden van Engeland komen lagen van echte kool- 
kalk voor, die tot 700 M. dik zijn. 
De talrijke overblijfselen van diersoorten , die in volle zee leven , bewij- 
zen , dat dit gesteente zich gevormd heeft op den bodem van zeer diepe 
zeeën. In het Ruhr- en Lennedal zoeken wij het echter te vergeefs , 
hoewel ook daar de kenmerkende drie verdiepingen van de steenkool- 
formatie niet ontbreken. De koolkalk is hier vertegenwoordigd door 
een gesteente , dat den naam van Culm draagt. 
