252 
IN DE W KST P H AA ESC HE KALKBERGEN. 
einde men zich kunne orienteeren in de ligging van de verschillende 
gesteenten, zooals men die aan de oppervlakte aantreft, geef ik hier 
eenige aanwijzingen. 
Op het kaartje, dat bij het genoemde boekje gevoegd is , trekke men 
een lijn, die uit Mettmann, ten noorden van Elberfeld en Barmen , 
in noordoostelijke richting over Hagen , langs de Dechenhöhle naar 
Iserlohn loopt; verder in de zelfde richting langs het Felsenmeer en 
Deilinghofen tot bij Arnsberg ; vervolgens zuidelijk , langs de oostzijde 
van het Hönnedal tot bij Neuenrade , niet ver van de Lenne , en van 
daar weer noordoostelijk over Allendorf en Meschede naar Brilon 
gaat. Deze lijn geeft dan ongeveer de zuidelijke grens aan van het steen- 
kolengebied. Het productieve steenkolengebied heeft zijn zuidelijke grens 
aan de Ruhr ; de oostelijke wordt ongeveer aangegeven door een 
rechte lijn , die uit Dortmund naar het zuidoosten getrokken wordt , 
over Schwerte tot aan den mond van de Lenne. Ten oosten van laatstge- 
noemde lijn treft men slechts »Flötzleerer Sandstein” aan. 
Dit gesteente is hier samengesteld uit fijnkorreligen zandsteen en 
grovere zoogenoemde conglomeraten. Zandsteen bestaat uit grootere 
of kleinere scherpkantige stukjes kiezel , die door kalkrijk cement tot 
een vaste massa aaneengebakken zijn. Conglomeraten daarentegen bestaan 
uit meest grootere , door den invloed van het water afgeronde , rots- 
fragmenten. Deze samenstelling van het gesteente bewijst, dat het 
een oever- of kustvorming is , want ver kunnen zijn bestanddeelen 
slechts verplaatst worden in snelstroomend water. 
Indien ons vaderland gevormd of ooit overstroomd ware door water 
met veel kalk er in , dan zouden nu de Veluwsche zandvlakten uit 
zandsteenrotsen bestaan en de grint onzer heidevelden zoude conglome- 
raten gevormd hebben. Zulke gesteenten zijn door hunnen kalkrijkdom 
zeer vatbaar voor verweering en deze heeft groote vormveranderingen 
en aanzienlijke stofverplaatsingen ten gevolge. Bij het verdwijnen der 
verbindende kalk gaat de samenhang geheel verloren. Zoo heeft de 
invloed van het weer de bouwstoffen van ons land ter beschikking 
gesteld van de groote rivieren , die ze herwaarts voerden. 
Niet slechts het schilderachtig pittoreske voorkomen der bergen 
is hiervan het gevolg , maar ook nog een andere merkwaardigheid , 
die wij op onze wandelingen ontmoeten zullen. 
Over de steenkool spreek ik hier niet verder , omdat wij het schoone 
Ruhrdal slechts per spoor doorsnellen. Wij hebben daarbij geen tijd 
voor andere beschouwingen dan die van het liefelijke landschap , dat 
