IN DE WESTPHAAI.SCHE KALKBERGEN. 
257 
in de natuur ook geen water voor , dat er vrij van is. Zelfs in het 
zuiverste water, regen- en sneeuwwater, doet kalkwater troebeling 
ontstaan. Zakt regenwater in den grond , dan vindt het daar een nog 
veel rijkeren voorraad van koolzuurgas, daar dit gas een belangrijk 
rottings- of ontledingsprodukt is van afgestorven organismen. 
Nu zal de lezer, naar ik hoop, een tegenstrijdigheid ontdekken 
tusschen het feit, dat koolzure kalk in water onoplosbaar is en dit 
andere, evenmin als het eerste betwistbare feit, dat alle druipsteen 
door zakwater aangevoerd is en daaruit zich afgezet heeft. Een voort- 
zetting van onze proef kan hier licht geven door het bewijs, dat die 
tegenstrijdigheid slechts in schijn bestaat. 
Gaat men lang genoeg voort met het inbrengen van koolzuurgas 
in het troebel geworden kalkwater, dan wordt dit weer helder; de 
stof, die het troebel worden veroorzaakte, lost langzamerhand weer 
op. Deze heldere oplossing wordt evenwel weer troebel als men haar 
even laat opkoken , of onder de klok der luchtpomp plaatst en dan 
de lucht in de klok verdunt. Koolzure kalk lost op in water , dat 
veel koolzuur bevat. Scheikundig is de zaak zoo niet volkomen zuiver 
uitgedrukt, doch voor het bereiken van mijn doel kan ik er mede volstaan. 
Het koken , het brengen onder kleinere drukking doet het over- 
vloedige koolzuurgas ontwijken en de koolzure kalk , die nu niet 
langer opgelost kan blijven , scheidt zich weder in vasten vorm af. Uit 
het water dat in den grond zit , kan het koolzuurgas , waarvan steeds 
een groote voorraad opgenomen wordt, niet ontwijken. Het wordt 
daardoor in staat gesteld groote hoeveelheden van de koolzure kalk , 
waardoor het heendringt, mede te voeren in opgelosten toestand. Zelfs 
in gesteenten , die geen koolzure kalk bevatten , kan koolzuurhoudend 
water een voorraad van die kalkverbinding opdoen. Onze vaderlandsche 
bodem is een welsprekend bewijs er van dat nog een andere stof, 
kiezelzuur of kiezelaarde , een hoofdrol speelt in de samenstelling 
van de aarde. In zuiveren toestand komt zij veel voor als vuursteen 
» knollen” of als kern van versteeningen. Hoewel zij daarin dikwijls 
aanwezig is als overblijfsel der kiezelpantsers van zoogenoemde diato- 
meën , kan zij toch ook nog op andere wijze ontstaan en wel door 
de inwerking van koolzuurhoudend water op kiezelzure kalk. De kalk 
daaruit verbindt zich met het koolzuur en het kiezelzuur, dat een 
weinig oplosbaar is in water , wordt ten deele medegevoerd. Op deze 
wijze verweeren de meeste vulcanische gesteenten , die zoo rijk aan 
kiezelhoudende bestanddeelen zijn en zóó ontstaan vooral verschillende 
18 
