EENJGE ONTWIEK ELINGSMOM ENTEN DER GROOTE HERSENEN. 
265 
rekening van de achterste extremiteiten-alleen , en ook deze verdee- 
ling van den arbeid is reeds een kenteeken van hoogere ontwikkeling ; 
de meer rechte gang veroorzaakte ingrijpende veranderingen in het 
spier- en beenstelsel , en dit was wederom van invloed op de ligging 
der ingewanden , enzoovoorts. 1 Maar ook de groote hersenen , wien 
door het juister en veelvuldiger gebruik der hand meer indrukken 
werden toegevoerd, moesten sterker functioneeren , meer voedsel ver- 
bruiken en in volumen toenemen. Voegt men daarbij nog de stem , 
die tengevolge van de meerdere indrukken telkens , bij het kenbaar 
maken daarvan aan lotgenooten , meer moest worden gebezigd en 
genuanceerd , dan ziet men in hoe er een tijdruimte zal komen , over 
eeuwen echter loopende , waarin wij den naam mensch mogen gaan 
toepassen. Een eerste mensch qua talis heeft nooit bestaan , en het 
woord oermensch is een collectief begrip , eene aanduiding voor den 
tot mensch gevariëerden aap over een zeer groot tijdvak. Die oer- 
mensch is de nieuwe soort, welke door correlatie van variaties aan- 
merkelijk van den stamvader verschilt; en de huidige mensch, die 
zich op allerlei wijze bedient van vuur, taal, schrift en werktuigen 
is zijn afstammeling , en schrijdt nog steeds verder op den weg der 
geestelijke ontwikkeling , door de omstandigheden daartoe gedwongen , 
of gelijk men subjectief het zoo gaarne uitdrukt: door eigen kracht; 
aldus wordt het verschil tusschen mensch en dier gaandeweg grooter. 
Toch bestaat dit groote verschil eerst op zekeren leeftijd , en zoekt 
men er in vroegere stadia tevergeefs naar. Hieruit volgt de moge- 
lijkheid die toestanden bij een zich ontwikkelend individu achtereen- 
volgens te zien optreden. Men kan dus handelingen , die het gevolg 
van allereerste psychische processen zijn , rechtstreeks waarnemen 
en, door vergelijking met psychische processen van andere dieren, 
anatomie en redeneering , den weg trachten te vinden waarlangs dat 
proces tot stand komt ; met andere woorden , men kan bij het kind 
het ontwaken van het zieleleven bestudeeren. 
Onder die allereerste psychische processen worden hier die verstaan , 
welke met een zekere bewustheid , althans met een zeker overleg 
worden uitgevoerd. Want reeds zijn enkele — zij het ook uiterst 
vage — voorstellingen aanwezig, en is het «centrum cerebrale” bij 
de geboorte volstrekt geen wit papier of tabula rasa. Die enkele 
1 Vgl. Ii. wiedersheim , Der Bau des Menschen als Zeugniss fur seine Vergangen- 
heit , 1887. S. 13, 40. 
