268 BENIGE ONTWIKKELING SM OM E N TEN DER G ROOTK HERSENEN. ' 
kende of langs chemischen en physischen weg te erkennen eigen- 
schappen nog andere latente , chemisch en physisch niet te vinden 
eigenschappen bezitten, welke psychisch, physiologisch zijn. Die latente, 
psychische eigenschappen zijn dus potentieel voorhanden en hebben , 
om zich verder te ontvouwen, invloeden als warmte, lucht enz. noodig. 
Geestelijke eigenschappen , althans het vermogen om een indruk te 
gevoelen , komen dus zonder twijfel potentiëel toe aan eenige deelen 
van het ei 1 , en wel aan die deelen waaruit de kiembladen ontstaan. 
Het zijn celachtige lichamen , die zich zelfstandig bewegen , en aan 
welken men evenzeer als aan de laagste Protozoën een onderscheidings- 
vermogen moet toekennen. Zij groeien en bewegen zich door liet uit- 
zenden en intrekken van pseudopodiën , nemen voedsel in zich op , 
hebben zuurstof noodig, en vermeerderen zich door deeling, in één 
woord zij gedragen zich als amoeben en andere allerlaagste levende 
wezens, aan wie men toch een zekeren, hoewel onbepaalden psychi- 
schen aanleg niet kan ontzeggen 2 . 
Van willekeurige handelingen kan hierbij geen sprake zijn, even- 
min als bij bovenvermelde proef van küssmaul, waarbij de nog nuchtere 
zuigeling op het aanraken van de wang als reflex het hoofd omdraaide , 
en aan den vinger begon te zuigen. De willekeurige handelingen, die 
met zekere bewustheid , met zeker overleg worden uitgevoerd , zijn 
bij den pasgeborene niet aanwezig, en ontstaan eerst later gaandeweg. 
Verschillende schrijvers hebben hunne aandacht aan dit onderwerp 
geschonken , en hunne opmerkingen dienaangaande meer of minder 
nauwkeurig te boek gesteld. Maar een bepaald dagboek over de geeste- 
lijke ontwikkeling van kinderen bestond niet totdat william preyer, 
professor in de philosophie te Jena, een boek uitgaf, getiteld Die 
Seele des Kindes , Beobachtungen über die geistige Entwickelung in den 
ersten Lebensjahren , 3 waarin hij de resultaten neerlegde van het onder- 
zoek naar de geestelijke ontwikkeling van zijn eigen eerstgeborene. 
Door dagelijks minstens driemaal zijn zoon gade te slaan , en hem 
zooveel mogelijk voer bakerkunststukjes te vrijwaren, kon hij bijna 
eiken dag een psychogenetische bijzonderheid opteekenen. 
Aan dat beredeneerd diarium zal in hoofdzaak het verdere gedeelte 
1 Dit is niet in tegenspraak met de door pflüger ontdekte isotropie van het ei. Vgl. 
a. WEiSMANN, Die Continuitat des Keimplasmas. Jena, 1885. S. 17 sqq. 
2 W. preyer, Die Seele des Kindes. V orwort VI. 
3 W. preyer, Die Seele des Kindes. Beobachtungen 'über die geistige Entwickelung in 
den ersten Lebensjahren. Zweite vcrmehrte Auflage. Grieben. Leipzig 1884. 
