L1EBIG EN WÖHLER. 
295 
is , is zijne zienswijze door de toekomst veroordeeld en heeft zij alleen 
in het voorbijgaan belangrijke diensten kunnen doen. 
Merkwaardig blijft stellig een denkbeeld, waarvan liebig in eenen 
brief van den 2deu Januari 1845 melding maakt, namelijk dat het 
bedrag der dierlijke warmte in een lichaam overeenkomt met de 
hoeveelheid warmte , die voortgebracht wordt , wanneer de in eene 
bepaalde tijdseenheid verbruikte zuurstof verbruikt werd voor de 
verbranding van koolstof en waterstof. Hij komt tot deze uitkomst 
door bij zijne berekening uit te gaan van de hoeveelheid warmte, 
die een dier volgens de bepalingen van despretz en dulong binnen 
een bepaalden tijd voorbrengt, en van de verbrandingswarmte van 
zui/ere koolstof en zuivere watèrstof, korten tijd geleden bepaald. 
Voor en na houdt liebig zich ook bezig met beschouwingen over 
den oorsprong van de kracht, waardoor onze spieren in staat zijn 
arbeid te verrichten. Geeft hij zich bij de behandeling van dit onderwerp 
te veel aan beschouwingen over , het gevolg is , dat hij zijne vroegere 
meeningen tegen »meine neuesten Speculationen tiber den Ursprung 
der Muskelkraft” verwisselen moet. 
Vooral na de verhuizing naar München zien wij bij liebig de zui- 
vere scheikunde voor haar toepassingen op den achtergrond treden. 
In April 1852 schrijft hij, dat de aanbiedingen uit de hoofdstad 
van Beieren hem vooralsnog onverschillig laten ; »de koning stelt zich 
voor door mij op den landbouw te werken, maar de landbouwkunde 
is een oud kleed , dat hij afgelegd heeft en niet wederom dragen 
zal.” Voor eene wetenschappelijke beoefening van den landbouw had 
hij en heeft hij ook later nog geijverd ; en waarlijk niet zonder vrucht. 
De leer , dat niet alle planten aan den bodem dezelfde voedingstoffen 
onttrekken en dat daarom een zelfde stuk bouwgrond bij afwisseling 
voor verschillende planten moet worden gebruikt , is van liebig af- 
komstig. In het begin van 1843 bezorgt hij eene nieuwe uitgaaf van 
zijne landbouwkunde ; het hoofdstuk over den wisselbouw moet op 
grond van door hem gedane onderzoekingen geheel worden omgewerkt. 
»Ik heb gevonden” zoo schrijft hij, »dat de kultuurplanten verdeeld 
» moeten worden in drie groepen: kaliplanten , kalkplanten en kiezel- 
>> planten. De asch der kaliplanten, waartoe aardappelen, beetwortelen 
»en knollen behooren , bestaat voor ruim 80°/ o uit oplosbare zouten, 
» verreweg voor het grootste gedeelte uit potasch (kaliumcarbonaat) , 
» bevat zelfs geen sporen van kalkzouten of van kiezelzuur. Kalk- 
» planten, waarvan tabak, linzen, boonen , erwten en klaver voor- 
