296 
LIEBIG EN WÖHLER. 
» beelden zijn, laten bij verbranding asch achter, die voor meer dan de 
» helft uit onoplosbare kalkzouten (vooral phosphorzure kalk) bestaat. 
» Daarentegen is kiezelaarde het hoofdbestanddeel van de asch der kiezel- 
» planten b. v. van de granen ; de tarweplant bevat geen kalk , gerst 
» houdt het midden tusschen kiezel- en kalkplanten.” Laat liebig 
hierop de woorden volgen: »het voordeel, hetwelk wisselbouw op- 
levert, wordt in deze cijfers duidelijk in het licht gesteld,” wij mogen 
er aan toevoegen ->de uitkomsten van dergelijke bepalingen zullen 
onbetwistbaar blijven en het blijft een onvergankelijke eer op de 
waarde van zulke feiten het eerst de aandacht te hebben gevestigd. 5 ’ 
Te München gevestigd heeft liebig zijne oude liefde niet vergeten 
en voortdurend getracht belangstelling te wekken voor eene op weten- 
schappelijke gronden gevestigde bewerking van den grond. Het top- 
punt van zijn werkzaamheden noemt hij in 1865 (»<?s ist ja die Spitze 
meines Lebens ”) zijne bemoeiingen om het denkbeeld ingang te doen vin- 
den , dat de faecaliën der steden met voordeel tot bemesting van het land 
kunnen worden gebruikt. In hoe hoog aanzien hij aangeschreven stond , 
blijkt o. a. uit het hem in 1864 door den lordmayor van Londen 
opgedragen onderzoek om het faecaliënwater dier stad te onderzoeken , 
en uit het aan zoek in 1865 van wege het engelsche parlement om 
naar Engeland over te komen om gehoord te worden in een zaak , 
die op het gebruik van die faecaliën betrekking had. De waarde der 
uit Londen afgevoerde faecaliën schat liebig op twee raillioen pond 
sterling ; het onderzoek van water , waarin visch , bloemkool , aard- 
appelen gekookt waren, leerde hem, dat hiermede in Londen 281.000 
pond phosphorzuur en bijna een millioen kali naar het rioolstelsel vloeiden. 
Liebig’s naam verbonden aan voedingsmiddelen van verscheiden 
aard is te algemeen bekend , dat het geoorloofd zou zijn hier uit- 
voerig te spreken over zijn vleesch-extract , zijne soep voor kinderen, 
zijn koffij-extract , zijn voorschrift om brood te bakken enz. Schrijft 
hij in 1847 uit Giessen , dat hij 102 kippen en ongeveer 300 pond 
vleesch (vooral paardenvleescb) verwerkt heeft bij een wetenschappelijk 
onderzoek naar kreatine , kreatinine en andere bestanddeelen van het 
vleesch , deze getallen verzinken in het niet in vergelijking met het 
aantal dieren , die later het bekende vleesch-extract leverden. Dit wordt 
in de briefwisseling in 1864 het eerst genoemd. In het laatst van 
Oktober van dat. jaar verwacht hij uit Montevideo de eerste bezen- 
ding (150 pond) vleesch-extract , waarvan hij de invoering als een waren 
zegen beschouwt, In het volgend voorjaar verschijnt de tweede be- 
