320 EEN1GE ONTWIKKELINGSMOMENTEN DER GROOÏE HERSENEN. 
warmte of anderzins , kan echter ook worden verkregen door het 
wegnemen van onaangename gewaarwordingen. Daar echter die on- 
aangename gewaarwordingen verreweg de meerderheid hebben in de 
eerste dagen van ons bestaan , te meer daar elk aangenaam gevoel 
ten slotte onaangenaam wordt , omdat zonder twijfel de daarbij func- 
tioneerende gangliëncellen uitgeput geraken , zal het onderscheid tus- 
schen aangenaam en niet-aangenaam weldra scherp worden gevoeld. 
De begeerte naar lustgevoel , waartoe dus ook het ontvlieden van 
onbehagelijke toestanden behoort , zal met den dag grooter worden , 
en uit die begeerte ontwikkelt zich langzamerhand de wil van het kind 1 . 
De ontwikkeling van den wil kan slechts worden nagegaan als men 
de bewegingen van het kind nauwkeurig kent, want de wil open- 
baart zich in bewegingen. Preyer onderscheidt de impulsieve , reflec- 
torische en instinctieve bewegingen , welke aangeboren zijn , en de 
dan volgende imitatieve , expressieve en overlegde bewegingen , bij 
welken de ontwikkeling der zintuigen zoover is voortgeschreden dat 
ook de oorzaak der gewaarwording wordt opgemerkt. 
De bewegingen in den eersten tijd na de geboorte zijn dezelfden 
als die vóór de geboorte; zij zijn impulsief, en het gevolg van pro- 
cessen in centrale organen, zooals het ruggemerg , en komen tot 
stand zonder dat periphere zenuwen geprikkeld zijn; is de beweging 
echter het gevolg van de prikkeling eener zenuw , dan is zij reflec- 
torisch , en is een bepaalde psychische toestand , een stemming noodig 
om bij die zenuwprikkeling het effect te verkrijgen , dan is de be- 
weging instinctief. Bewegingen, die het kind wil maken, kunnen 
eerst tot stand komen als de zintuigen zoover in ontwikkeling ge- 
vorderd zijn dat de oorzaak tevens wordt opgemerkt; alsdan kan een 
voorstelling worden gemaakt, en dientengevolge de wilsuiting. volgen. 
Aan een bepaalden impuls, dien het kind vroeger ontving, heeft het 
een bepaalde beweging reflectorisch verbonden ; wil het nu die be- 
weging maken, dan wil het eigenlijk den impuls, welke tot die be- 
weging aanleiding geeft , te voorschijn roepen ; de voorstelling hiervan 
geeft dan de wilsuiting in den vorm der beweging. Met preyer’s 
eigene woorden zullen wij de ontwikkeling van het grijpen weergeven , 
waarin die verschillende stadia elkaar opvolgen: »De beweging van 
het zeer jonge kind, die men van af het begin grijpen noemt, ont- 
staat op de volgende wijze: het bewegen van de handen, vooral over 
1 W. preyer, Die Seele des Kindes. Leipzig 1884. S. 136, 
