EENIGE ONTWIKKELINGSMOM ENTEN DER GROOTE HERSENEN. 
328 
inhoud uit; zoo maakt tylor de opmerking dat nieuw ontdekte dieren 
en nieuw uitgevonden machines eerder gedacht dan benoemd wor- 
den, en FiNKELNBURG dat wij hardop kunnen voorlezen , aan iets anders 
denken en later niet meer weten wat wij gelezen hebben. Het leer- 
rijkste echter is wat elk bij zichzelf kan waarnemen , namelijk dat 
men zich een persoon of zaak in alle bijzonderheden herinnert , zich 
die nauwkeurig voor den geest kan brengen , uitteekenen en beschrij- 
ven kan , maar dat men den naam vergeten is. Omgekeerd herinneren 
wij ons de beteekenis van een uitheemsch of kunstwoord niet meer, 
of onomatopoetische en etymologische gevoelens voeren op dwaal- 
wegen en tot valsche , vaak belachelijke verklaringen. Soms ook vliegt 
onze gedachte zoo snel, dat de woorden haar niet kunnen bijhouden. 
De voorstelling is dus onafhankelijk van het woord, wat reeds volgt 
uit het door tylor gezegde , en de ontwikkeling der voorstellingen 
bij dieren en kinderen bewijst tevens dat de voorstellingen zich zon- 
der woorden vormen. 1 Het kind heeft reeds herinnering , verbindt 
de vroegste herinneringsbeelden met elkander en maakt doelmatig 
overlegde bewegingen , om zich arbeid uit te sparen , als het nog geen 
of slechts weinig woorden verstaat. Deze bewuste herinnering , die 
ontstaat tengevolge van de persoonlijke waarneming , en waarbij het 
verstand reeds werkzaam is , beschouwt prof. hering als slechts een 
bijzonder geval van de onbewuste herinnering die aan de geheele 
levende materie eigen is. De verschillende stadiën , die een zich ont- 
wikkelend individu doorloopt , zouden achtereenvolgens tot stand 
komen onder invloed van een onbewuste herinnering , aan de ontwikke- 
ling zijner voorvaders; het jonge individu herhaalt aldus vóór zijne ge- 
boorte de ontwikkelingsphasen zijner soort. De bewuste persoonlijke 
herinnering zou dientengevolge een klein laatst gedeelte zijn van die 
oneindige , algemeene herinnering , die onbewust ook in ons sluimert 
en volgens hering beschouwd moet worden als eene algemeene functie 
der levende stof. 2 
Zonder herinnering is geen verstand mogelijk 3 , want om een indruk 
1 A. Kussmaul, Die Störungen der Sprache. Versuch einer Pathologie der Sprache. 
(Von ziemssen’s Handb. d. spec. Path. u. Ther. XII. Anhang.) 3e Aufl. 1885. S. 17. 
2 Ewald hering, TJeb. das Gedachtniss als eine allgemeine Function der lebenden 
Materie, 1870, geciteerd door c. sterne, Die Krone der Schöpfung , S. 72. Vgl. 
ibid. S. 279. 
3 Mnemosyne, de Herinnering , is de moeder der Musen. Vgl. voltaire, Aventure 
de la Mémoire. Romans de voltaire. Pirmin didot, Paris 1857- Pag. 543. 
22 
