EENIGE ONTWIKKELINGSMOMENTEN DER GROOTE HEKSEN EN. 331 
ruggemerg in den beginne een indruk , b. v. een naaldsteek , niet of 
zeer onvolkomen aan de hersenen mededeelt. Eerst nadat indrukken 
op verschillende zintuigen herhaaldelijk te zamen zijn voorgekomen , 
vormen zich de intercentrale verbindingsbanen en resulteert de abstracte 
ikheid uit de verschillende ikheden der verschillende voorstellings- 
centra. 1 Het bewustzijn van die ikheid is gezeteld in de hoogste 
afdeeling van het zenuwstelsel , de groote hersenen. Elk organisme , 
hetwelk weet dat het op zichzelf bestaat, heeft bewustzijn van zijn 
ikheid , de mensch alleen heeft daarvan den hoogsten vorm , het zelf- 
bewustzijn : de mensch is zich zijn bewustheid bewust, en kan dit 
als begrip abstraheeren ; deze abstractie kan echter alleen tot stand 
komen in de schors der groote hersenen van een mensch, die aan 
denken gewend is. 
De groote hersenen zijn dus het zieleorgaan bij uitnemendheid. 
Evenwel begint de werking der ziel niet eerst in de groote hersenen 
of in de schors daarvan , waarbij de overige deelen slechts als me- 
chanismus dienst zouden doen , maar het geheele zenuwstelsel , tot de 
schors der groote hersenen toe, is tegelijkertijd mechanisme en ziele- 
orgaan. Zelfs de waarneming der periphere gangliën is een ziele waar- 
neming, maar het vermogen om beelden waar te nemen en daaraan 
met oordeel de ingewikkelde bewegingen van het gaan , springen enz. 
aan te passen is alleen eigen aan de binnen den schedel gelegen 
gangliën , terwijl de door hoogere abstracties bepaalde wil aan de 
schors der groote hersenen is gebonden. Elk deel van het zenuwstelsel 
zorgt voor andere zielefuncties , en hoe meer men tot de groote 
hersenen opklimt , des te meer vermogens ziet men zich sommeeren 
tot steeds meer gecompliceerden zielearbeid. De ziel is, ofschoon zij 
zich ten laatste als één zelfbewust ding gevoelt en begrijpt , de resul- 
tante van alle functies van het geheele zenuwstelsel 2 . 
1 W. preyer, Die Seele des Kindes. Leipzig 1884. S. 403. 
3 A. kussmaul, Die Störungen der Sprache , 3e Aufl. 1885, S. 108. 
Baarn, Dec. ’87. 
