4 
MARTINUS VAN MARUM. 
neiging zijn thans nog overgebleven in de talrijke natuurkundige ge- 
nootschappen door de onafhankelijke bemoeiing van burgers in het 
leven geroepen en onderhouden. Zoo ontstonden in 1752, te Haarlem, 
de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, in 1769, te Rotter- 
dam, het Bataafsch Genootschap van proefondervindelijke wijsbegeerte, 
in hetzelfde jaar het Zeeuwsch Genootschap der wetenschappen , te Vlis- 
singen , later te Middelburg, in 1773 te Utrecht het genootschap onder 
de zinspreuk: »Besteed den tijd met kunst en vlijt” dat vijf jaar later 
het Provinciaal Utrechtsch Genootschap van kunsten en wetenschappen 
werd. Allen stelden zich de bevordering van kennis door het uitschrijven 
van prijsvragen en het uitgeven van verhandelingen ten doel en daar- 
nevens ontstonden vele avondgezelschappen , waar natuur- en letter- 
kundige voorlezingen werden gehouden. 
Het was in dezen merkwaardigen tijd dat een Haarlemsch burger, 
meter teyler van der HULST, bij uitersten wil zijn aanzienlijk ver- 
mogen bestemde voor eene stichting, waarvan zijn woonhuis, zijne 
boekerij en zijne verzamelingen de eerste stoffelijke hulpmiddelen zouden 
vormen en waaraan twee Collegiën zouden verbonden worden, het eene 
om te verhandelen allerhande materiën tot de Waarheid en de Vrijheid 
van den Christelijken Godsdienst specteerende , het tweede om het- 
zelfde te doen voor Natuurkunde , voor Dicht- , Historie- , Teeken- en 
Penningkunde. In 1778 kwam de stichting tot stand en de eerste 
prijsvraag door het tweede Collegie uitgeschreven werd beantwoord door 
MARTINUS van marum , destijds reeds directeur van het Naturaliënkabinet 
der Hollandsche Maatschappij van Wetenschappen. 
Vier jaren later werd van marum belast met het beheer van teyler’s 
natuurkundige verzameling. Het levendig besef der verplichtingen , 
welke deze opdracht hem oplegde, een juist inzicht in de behoeften 
en eischen der toenmalige wetenschap , en een opmerkelijk talent van 
proefnemen stelden van marum in staat in korten tijd teyler’s stichting 
als eene vruchtbare werkplaats voor natuurkundig onderzoek door heel 
de beschaafde wereld bekend te maken. 
Een jaar na de aanvaarding van zijne betrekking maakte hij de 
beschrijving openbaar van eene ongemeen groote electriseermachine en 
van de proefnemingen daarmede in het werk gesteld. 
Men miskent ten eenenmale de beteekenis van dit werktuig wan- 
neer men daarin niets anders ziet dan een voorwerp van verbazing. 
