MARTINUS VAN MARUM. 
5 
Het werd ontworpen met een bepaald wel overlegd doel. De onder- 
vinding toch had geleerd , dat men , zooals van marum zich uitdrukte , 
»in de electriciteitkunde trapgewijs verder was gekomen naarmate men 
eene grootere electrische kracht verkregen had.” De ruime middelen 
van teyler's stichting schenen, juist hier, aan de natuurkunde een 
eigenaardigen dienst te kunnen bewijzen en van marum stelde zich 
aanstonds voor, het werktuig niet alleen voor eigene proeven te ge- 
bruiken , maar ook te laten dienen voor het onderzoek van vragen , 
die andere natuurkundigen zouden opgeven en welker beantwoording 
alleen van buitengewone hulpmiddelen te wachten scheen. 
Het werktuig was zoo groot, als het in dien tijd slechts gemaakt 
kon worden. Glazen schijven van meer dan 65 engelsche duimen , — 
1 meter 65 , — konden door geene fabriek geleverd worden. Met 
zorg werd de beste inrichting der wrijfkussens, der opvangers en 
conductors nagespoord en eerst na herhaalde beproeving gevonden. 
Want reeds bij de vervaardiging bleek het, hoe de buitengewone 
kracht, die de schijven ontwikkelden, noodig maakte geheel nieuwe 
middelen uit te denken , om haar te behouden. Maar toen dan ook 
in Februari 1785 het werktuig in teyler’s nieuwe museumzaal op- 
gesteld , beproefd werd , bleek zijne werking krachtiger te zijn , dan 
naar verhouding van de beste bekende electriseermachines kon ver- 
wacht worden. Vuurstralen , een penneschacht dik en 60 centimeter 
lang , met talrijke vertakkingen , schoten onverpoosd uit den zwaren 
koperen bol des conductors op den reusachtigen ontvanger ; — over 
een stuk goudleder geleid, bereikten de »konstige blixemstralen” eene 
lengte van zes voet ; uit een bol van 9 centimeter middellijn werd 
een lichtpluim verkregen van 40 centimeter hoogte ; een dun ijzer- 
draad van 200 voet lengte, geïsoleerd langs de balustrade der museum- 
galerij opgehangen, wierp over zijne geheele oppervlakte, telkens wanneer 
de vonk er op oversloeg, flikkerende straten af van 2 1 / 2 centimeter, 
zoodat de gansche draad verlicht scheen. Uit een telling dezer stralen 
over een klein deel berekende van marum het aantal over den geheelen 
draad op 100 000, en dit verschijnsel herhaalde zich BOOmaal in de 
minuut. Zoo verbazende werkingen waren te voren in de verte niet 
verkregen en zijn tot op onzen tijd met geen ander werktuig bereikt 
geworden. 
In de geschriften van dien tijd vindt men melding gemaakt van 
eene andere machine van nagenoeg gelijke afmeting , wat de schijf 
betreft. Zij behoorde aan den Duc de chaulnes en had volgens den 
