MARTINUS VAN MARUM. 
17 
tuigkundig vernuft en kennis van materialen vermogen om bepaalde 
natuurverschijnselen voort te brengen onder omstandigheden , die hare 
studie gemakkelijk maken. Maar bovendien vloeien ook deze verhan- 
delingen over van belangrijke opmerkingen en waarnemingen. Noode 
weerhoud ik mij u daarvan enkele mede te deelen. Er komt een 
onderzoek in voor, ter verklaring van het vreemde verschijnsel dat 
phosphorus onder de klok der luchtpomp van zelf ontbrandt , zoodra 
de lucht tot één duim kwikdruk is verdund; het is een toonbeeld van 
scherpzinnige nasporing. Doch, ik moet besluiten met de proef, die 
de aanleiding was tot deze studie. 
Van marum had den klassieken toestel uitgedacht waarmede thans 
nog in natuurkundige lessen de wetten der dampspanning worden aan- 
getoond : eenige naast elkander geplaatste barometerbuizen die allen , — 
op één na , — boven het kwik in de luchtledige ruimte verschillende 
vochten bevatten. De toestel veroorlooft dus met een oogopslag de 
spanningen van verschillende dampen bij dezelfde temperatuur te ver- 
gelijken. Elk der buizen kan verder ondergedompeld worden in het 
kwik dat een geweerloop vult die, onder den bak geplaatst, in den 
bodem uitmondt. Aldus kan de wet der condensatie , wij zouden thans 
zeggen het bestaan worden aangetoond van het horizontale deel in de 
isotherm van een gas. Het was nu , zooals van marum uitdrukkelijk 
vermeldt , in verband met de proeven die deze toestel veroorlooft te 
nemen, dat hij eene andere ondernam. Twee glazen buisjes, vanboven 
gesloten, werden naast elkander geplaatst, met de opening onder kwik; 
het eene gevuld met lucht, het andere met ammoniakgas. Zoo werd 
de kleine toestel onder de klok eener perspomp opgesteld. De pomp 
wordt nu in werking gebracht, het kwik in de buisjes opgedreven en 
elk der gassen samengeperst. Toen de lucht in het eene buisje tot de 
helft was samengedrongen , dat is , bij twee atmosfeeren druk , was 
het ammoniakgas merkbaar verder ineengeperst , bij drie atmosfeeren 
was al het gas tot een helder vocht verdicht. Van marum voert de 
proef aan als een nieuw bewijs: »dat de luchtvormige staat van sommige 
» vloeistoffen ophoudt en dat zij in vochten veranderen wanneer zij aan 
»den hiertoe vereischten graad van drukking zijn blootgesteld.” Hij 
was er de man niet naar , uit zijne proeven gevolgen te trekken , die 
buiten de grenzen lagen harer bewijskracht. Een geoorloofde inductie 
kan waarschijnlijk maken dat nog andere gassen zich als ammonia 
zullen gedragen, dit van allen te beweren ware een wijsgeerige fout. 
Wij weten thans, dat deze hem inderdaad op een dwaalspoor zou ge- 
2 
