ONTPLOFBARE STOFFEN. 
43 
de lucht zelve de rol van een vasten wand vervullen. Arbeidsver- 
mogen kan in den waren zin van het woord niet ontstaan ; het kan 
slechts van den eenen vorm in den anderen worden overgebracht. De 
warmte , bij de ontploffing ontwikkeld , is een andere vorm van het 
scheikundig arbeidsvermogen , dat de stoffen voor de uitbarsting be- 
zaten. De omzetting is het gevolg van de scheikundige werking. 
Slechts die scheikundige processen kunnen aanleiding geven tot ont- 
ploffingen , welke veel warmte en veel gasvormige producten opleveren. 
Het eenvoudigste geval is dat, waarbij de stoffen , voordat de werking 
geschiedt, in den gastoestand verkeeren. Dit geval is door buksen 
met groote nauwkeurigheid proefondervindelijk nagegaan en in zijn 
klassiek werk » D ie Gazometrischen Methoden ’ beschreven. 
Brengen wij bij de opening van een cilinderglas, dat met een mengsel 
van twee volumen waterstof en één volume zuurstof gevuld is , een 
vlam — of laten wij er een electrische vonk door slaan — dan ver- 
eenigen beide gassen zich onder een hevigen knal tot water. Het getal 
van bekende ontplofbare gasmengsels is zeer groot. Wij noemen slechts 
kooloxyde , moerasgas , aethyleen en etherdamp in bepaalde verhou- 
dingen met zuurstof gemengd en een mengsel van gelijke volumina 
chloor en waterstof. Het scheikundig arbeidsvermogen , dat deze meng- 
sels vertegenwoordigen , is gelegen in de groote scheikundige aantrek- 
king , die de elementen op elkander uitoefenen. De laatste zijn op 
bepaalde wijzen tot moleculen vereenigd, doch daarmede is aan de 
sterkste affiniteiten niet voldaan. In het mengsel van moerasgas en 
zuurstof b. v. zijn de koolstofatomen met de waterstofatomen vereenigd , 
terwijl de zuurstofatomen paarsgewijze tot moleculen samenhangen. De 
verwantschap van koolstof tot zuurstof en van waterstof tot zuurstof 
is veel sterker dan die van koolstof tot waterstof en die van de zuur- 
stofatomen onderling. Dit blykt uit de hoeveelheden warmte , die 
bij de vereeniging der genoemde elementen tot water en koolstof- 
dioxyde en tot moerasgas vrij komen en die in het algemeen als maat- 
staf voor de sterkte der affiniteiten kunnen gebruikt worden. 1 Eén 
gram koolstof en één gram waterstof leveren bij volkomen verbranding 
1 In dit opstel heb ik mij nog geheel op het standpunt van de thermische affiniteits- 
leer van berthelot geplaatst. Hoewel aan de beginselen van de kinetische theorie der 
affiniteit, waaraan de namen waage, guidberg, horstmand, lothar meijer, ostwald 
en van ’t hoff verbonden zijn, waarschijnlijk de toekomst behoort, is zij nog niet vol- 
doende ontwikkeld, om nu reeds als algemeene grondslag voor scheikundige beschou- 
wingen te kunnen dienen. 
